گزارش نمايشگاه ادوات نسخه‌هاي خطّي، صنعت، كتابت و حفظ در عمّان (آبان 1391) مجله میراث شهاب

  امروز شمسی

از اینکه با نظراتتان ما را راهنمائی می کنید، سپاسگذاریم ، از انتهای مطلب با ثبت نظرات و پیشنهاداتتان ما را در ادامه این راه یاری کنید
  آرشیو مجلات  آرشیو مجلات   فراخوان مقالات  فراخوان مقالات   تماس با ما  تماس با ما   گالری تصاویر  گالری تصاویر   ارسال مقالات  ارسال مقالات   صفحه اول  صفحه اول  

  خبرهای برگزيده
شناسایی و معرفی دست خط های شیخ حر عاملی موجود در مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک
تفسیر کتاب الله و نسخه های آن
دو مرآة الکمال به كوشش: محمدعلی عیوضی
رساله در تعلیم اصول خط شمـــس‌الــدّیــن محمّــــد فطـــابی تبریـــزی
قطعاتِ مولانا کاتبی تُرشیزی(م 839ق)
کتاب‌شناسی حضرت زینب(ع)
سبـــعۀ سيّــــاره هفت‌بند در جواب هفت‌بند كاشی
انتشار ميراث شهاب شماره 72-73 ويژه تابستان و پاييز 1392
سفرنـامه حجـاز و عتبـات
پير تعليم ***صد و ده استقبال از قصيده شينيه خاقاني***
اولين مستدرک صحيفه سجاديه
ضرورت تدوین کتاب شناسی‌های موضوعی
گزارش سفر به مسکو و سنت پترزبورگ
نامه‌هاي هنـد

  آخرين اخبار
فال نامه رباعیات ابوسعید ابوالخیر
سندی در قرائت قرآن از: مصطفی قاری
دستنوشته­ هایی دربارۀ حضـرت مهدی(عج) موجود در كتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره)
شـــــرح نُسَــــخ یادداشت دوم: كهن ترین نسخه احتجاج طبرسی
فهرست ترجمه­ های فارسی آثار سید مرتضی (ره)
كتاب­شـناسی و مقاله شناسی نظریه «صرفه»
رســـالة «نيّات الحج»
كتابشــــــناسی تقیّـــــه
نمونه ای موردی از: تقیۀ عالمی امامی در دمشق قرن دهم با ادعای پیروی از مذهب فقهی شافعی
اجازات شیخ أعظم مرتضی انصاری
  پربيننده ترين اخبار
  اوقات شرعی



  ارسال خبر به ما : چاپ

سيدمحمود مرعشي نجفي
گزارش نمايشگاه ادوات نسخه‌هاي خطّي، صنعت، كتابت و حفظ در عمّان (آبان 1391)

چندي پيش از اين جانب دعوت به‌‌عمل آمد تا در مراسم گشايش نمايشگاهي با عنوان «ادوات نسخه‌هاي خطّي، صنعت، كتابت و حفظ» كه در سلطان‌نشين عمّان برگزار مي‌گرديد، شركت كرده و در آن مراسم به ايراد سخنراني پيرامون موضوع بپردازم

  
  مقدمـه

چندي پيش از اين جانب دعوت به‌‌عمل آمد تا در مراسم گشايش نمايشگاهي با عنوان «ادوات نسخه‌هاي خطّي، صنعت، كتابت و حفظ» كه در سلطان‌نشين عمّان برگزار مي‌گرديد، شركت كرده و در آن مراسم به ايراد سخنراني پيرامون موضوع بپردازم. متأسّفانه به علّت ضيق وقت موفّق به شركت در آن نشست نشدم. از آنجا كه اين نمايشگاه در نوع خود كم‌نظير، و اهميّت فراوان داشت، بر آن شدم تا گزارشي كوتاه از روند برنامه‌هاي آن ‌را به‌شرح زير به اطّلاع علاقه‌مندان برسانم. اميد است اين‌گونه نشست‌ها كه ملّت‌هاي مسلمان را با پيشينة فرهنگ اسلام، به‌ويژه ميراث مكتوب، بيش از پيش آشنا مي‌سازد، همه‌ساله در كشورهاي مختلف جهان برگزار گردد.

œ

نسخه‌هاي خطّي؛ گنجينة معارف بشري و شناسنامة تجربيّات و آزمايشات تمدّن‌هاي كهن و پيشرفته به‌شمار مي‌آيد، از اين ‌رو نسخ خطّي در تمدّن اسلامي از اهميّت خاص برخوردار بوده و طيّ آن، انديشه، علوم، معارف، ادبيّات و... در تاريخ ملل ثبت گشته است. اين ويژگي به‌تدريج به‌سوي پرداختن به اصل نسخة خطّي، شيوة كتاب‌آرايي چون نگارش، تصحيح، تذهيب، ترصيع، كتابت، جلدسازي،
مرمّت و بازسازي و حراست از آنها روي آورد. تمدّن امروز غرب مديون همين ميراث مكتوب تمدّن اسلامي مي‌باشد. هم‌اكنون در برخي از موزه‌هاي بزرگ جهان از جمله موزة «لوور» در پاريس، موزة «اِرميتاژ» در شهر سن‌پترزبورگ روسيّه و موزة «بريتانيا» در لندن، نمونه‌هايي از ابزارآلات كتابت و كتاب‌آرايي مسلمانان را به‌ نمايش گذارده‌اند، كه گواه بر رشد فنون و علوم و ذهنيّت خلاّق صنعتگران مسلمان مي‌باشند. لذا اين نمايشگاه‌ها يادآور و تذكّري به پژوهشگران حوزة ميراث مكتوب اسلامي است جهت كشف بقاياي تراث و ذخاير عظيم ملّتي با تمدّن پيشرفتة چندهزار سالة خود كه لياقت رهبري جهان امروز را دارا است. در همين راستا چندي پيش در سلطان‌نشين عمّان نمايشگاهي از ابزار‌آلات صنعت نسخ خطّي به‌همراه كارگاه علمي صنعت كاغذ‌سازي و ادوات مربوط به آن از 25 ذي‌الحجة 1433 تا 2 محرّم 1434 برابر 20 تا 27 آبان 1391 به همّت دو تن از كارشناسان مربوطة مصري و مغربي، استادان  محمود زكي - پژوهشگر انستيتو مخطوطات عربي قاهره - و سعيد بن موسي از كتابخانة ملّي مغرب و با همكاري محمّد حسن اسماعيل از كتابخانة اسكندريه، دكتر احمد عبدالباط از دارالكتب المصرية، علاءالدّين محمود از موزة هنرهاي اسلامي قاهره كه در مركز بين‌المللي سلطان‌نشين عمّان زير نظر سازمان اسناد ملّي آن كشور قرار گرفته بود، برپا گرديد. استاد محمود زكي از سوي برگزار‌كنندگان نمايشگاه از اينجانب تأكيداً دعوت نموده بود تا به منظور همكاري و شركت در آن حركت علمي و اطّلاع‌رساني طيّ يك سخنراني پيرامون موضوع شركت نمايم. ليكن به علّت ضيق وقت عذرخواهي نمودم، كه البتّه در صورت مشاركت اينجانب سابقة تراث عظيم ايراني‌ـ اسلامي را در اين نشست طّي سخنراني خود به اطّلاع عموم شركت‌كنندگان مي‌رساندم، و همگان را با تاريخ و تمدّن كهن ايراني‌‌ـ اسلامي و ذخاير علمي برجاي مانده از دانشمندان ايران‌زمين بيش از پيش آشنا مي‌نمودم.-1-

از ديگر برنامه‌هاي اين حركت علمي‌ـ فرهنگي برگزاري يك نمايشگاه از ابزارآلات نسخه‌آرايي از مرحلة تأليف، كتابت، تصحيح، آرايش و جلدسازي تدارك يافته بود و در آن ادوات ناياب كهن و سنّتي نسخه‌هاي خطّي به همراه تجهيزات مدرن و روزآمد همچون دستگاه‌هاي پيشرفتة اسكنر، ميكروفيلم، ميكروگرافي و مرّمت و بازسازي نسخه‌هاي خطّي فرسوده و اسناد دست‌نويس به معرض نمايش قرار داده شده بود. و نيز مجموعه‌اي از تابلوهاي ديجيتالي از مشهورترين آثار نمايش داده شده از نسخه‌هاي خطّي علمي‌ـ هنري، به‌ويژه نسخه‌هاي مذهّب، مرصّع و داراي نگاره‌هاي زيبا از مكتب‌هاي گوناگون، از جمله مكتب هرات، اصفهان، تبريز و ... كه در كتابخانه‌ها و موزه‌هاي بزرگ جهان چشم‌نوازي مي‌كند، در معرض ديد مراجعان قرار داده شده بود.

نمايشگاه ادوات نسخه‌هاي خطّي، صنعت، كتابت و حفظ كه در نوع خود بي‌نظير بود با اشتياق فراوان مورد بازديد خيل عظيمي از مدعوّين قرار گرفت، به‌ويژه دانشجويان و استادان رشته‌هاي گوناگون نسخه‌آرايي كه در مراكز آموزشي جهان به تحصيل و تدريس اشتغال دارند. اين امر نمايانگر اهتمام و علاقه‌مندي فراوان به تراث و تاريخ تمدّن اسلامي است. هنگام گشايش نمايشگاه، از سوي مسئولان عالي‌رتبة عمّان و سفيران جمهوري اسلامي ايران و تركيه، شخصيّت‌هايي چون دبير كلّ شوراي وزيران عمّان ، شيخ فضل بن محمّد حارثي و مسئولان وزارت‌‌خانه‌هاي اوقاف، فرهنگ و رئيس دانشگاه سلطان ‌قابوس در اين مراسم حضور داشتند. از ديگر برنامه‌هاي نمايشگاه چند سخنراني دربارة موضوع و نيز دو سخنراني در قالب همايش ، خاطرات مدوّن و شفاهي مربوط به ميراث مكتوب در تاريخ ملل مسلمان كه نخستين سخنران آن استاد محمود زكي با عنوان «ابزار نسخ خطّي اسلامي، ساخت، كتابت و حفظ»؛ و دومين سخنران سعيد بن موسي با عنوان «تاريخ صنعت جلدسازي نسخ خطّي و تذهيب آن در مغرب و اندلس» ارائه گرديد. يك رشته كار عملي دربارة اصول جلدسازي نسخ خطّي اسلامي در سده‌هاي مختلف و نيز جشن توزيع كتاب‌هاي ويژة علم مخطوطات و جلدسازي، كه به امضاي سعيد بن موسي و محمود زكي رسيده بود.

در اين حركت علمي، تشكيل دو گروه كاري علمي مربوط به صنعت نسخ خطّي كه حيطة كاري آن، مستندسازي تراث اسلامي و دستاوردهاي آن از قبيل ساخت كاغذ، كتابت ، جلدسازي و... و نيز گروه ابزارآلات تمدّن اسلامي و نقش آن در صنايع و پيشينه‌هاي گوناگون از پزشكي، اخترشناسي، صنعت و ديگر هنرها بود با محوريّت مشترك صنعت نسخه‌هاي خطّي اسلامي: ابزارآلات درگام نخست، اعلام گرديد.

اين نمايشگاه به عنوان نخستين گام گروه‌هاي كاري بود و در نظر است نمايشگا‌ه‌هاي بزرگ جهاني ديگري در پايتخت‌هاي كشورهاي عربي و اسلامي و غير اسلامي به‌صورت دوره‌اي با مشاركت كتابخانه‌هاي بزرگ جهان كه داراي ذخاير كهن و نفيس اسلامي مي‌باشند، ازجمله كتابخانه و گنجينة جهاني مخطوطات اسلامي آيت‌الله العظمي مرعشي نجفي رحمة‌ الله‌ عليه همچنين سازمان‌هايي كه به گونه‌اي در اين مسير ذي‌نفع مي‌باشند و نيز خريداران اين ابزارآلات، برگزار نمايد.

در اين نمايشگاه از مسئولان كتابخانه‌هاي بزرگ و موزه‌هاي جهان به‌منظور همكاري و مشاركت جهت برپايي نمايشگاه گنجينه‌هاي اصلي و يا تصاوير آنها و نيز اخذ موافقت به برگزاري اين نمايشگاه‌ها و فعاليّت جهت گسترش تراث انساني مشترك دعوت به‌عمل آمد. طيّ برگزاري نمايشگاه كه به مدّت يك هفته جريان داشت، اعلام گرديد، گروه‌هاي كاري در نظر دارند مؤسّساتي جهت ارائة خدمات ويژه تشكيل دهند كه مسئوليّت تأمين هزينه‌هاي مالي آنها را برعهده گرفته و نيز از شخصيّت‌هايي كه اهتمام خاص به اين‌گونه امور داشته و يا گروه‌هاي كاري و كارشناسان مربوطه پيرامون مخطوطات و آثار هنرهاي اسلامي، كتابخانه‌ها، تاريخ ، تمدّن و... دعوت به‌عمل خواهد آمد.

مسئولان نمايشگاه ابراز اميدواري كرده‌اند تا در نمايشگاه‌هاي بعدي يك كاتالوگ مربوط به موضوع به‌صورت عربي و انگليسي منتشر سازند، و نيز كتابي دربارة صنايع و ابزارآلات نسخه‌هاي خطّي كشور عمّان به‌چاپ برسانند، همچنين در نظر است سايتي جامع به‌منظور معرّفي ابزارآلات صنعت نسخه‌هاي خطّي اسلامي راه‌اندازي شود تا به عنوان مرجع ابزار‌آلات تخصّصي صنعت كاغذ اطّلاع‌رساني نمايد.

مي‌توان گفت اين نمايشگاه خواستار آن بوده است تا بخشي مهم از علل شكوفايي تمدّن بزرگ اسلامي، به‌ويژه ميراث مكتوب و آلات و ادوات آن، كه به ظهور و بروز اين صنعت ياري رسانده است، جهت تنوير افكار نسل امروز با گذشته‌هاي درخشان تمدّن اسلامي، و نيز به منظور ارائة چهرة حقيقي عظمت اسلام و مسلمين، گامي برداشته شود. همچنين يك دعوت عمومي جهت حفظ و صيانت و مرمّت و بازسازي از ذخاير عظيم اسلامي كه بخشي از آن هم‌اكنون نزد ما موجود و مربوط به تراث امّت اسلامي است، به‌عمل آيد.

يادآوري مي‌شود به ياري خداوند بزرگ در صورت فراهم آمدن امكانات در نظر است، يك نمايشگاه تخصّصي از ابزارآلات مربوط به كتاب‌آرايي نسخه‌هاي خطّي، ازجمله تذهيب، ترصيع، كتابت، جلدسازي، ترميم و بازسازي كه در كتابخانة بزرگ آيت‌الله العظمي مرعشي نجفي& موجود مي‌باشد، برگزار نماييم. در اين كتابخانة بزرگ و گنجينة جهاني مخطوطات اشياي غير مكتوب از قبيل تجهيزات و ابزارآلات كتاب‌آرايي، فولاد، اسطرلاب‌هاي گوناگون مسطّح و مدوّر، سكّه، تمبر، عكس‌هاي عصر قاجار و... وجود دارد كه در صورت رفع مشكلات در آينده، به مناسبت‌هاي مختلف آنها را نيز به‌نمايش خواهيم گذاشت. از كتاب‌هاي بسيار جالب كتابخانه، مجموعه‌اي از كتاب‌هاي چاپي كهن به زبان‌هاي عربي، فارسي، تركي و لاتين مي‌باشد، از جمله كتاب نزهة المشتاق ادريسي، در جغرافيا، متن عربي، چاپ رم ايتاليا، سال 1592ميلادي، در چاپخانة مديچي؛ كتاب القانون في الطّب، متن عربي، چاپ رم، سال 1593م، در همان چاپخانه؛ تحرير اقليدس، در هندسه، متن عربي، چاپ سال 1594م؛ ترجمة قرآن كريم به زبان فرانسه، به‌نام  قرآن محمّد،
چاپ پاريس، سال 1683م؛ كتاب شرايع، به زبان روسي، چاپ سن‌پترزبورگ؛
همچنين تعدادي از سفرنامه‌هاي جهانگردان خارجي، به لاتين، چاپ اروپا، در سده‌هاي 17 ميلادي به بعد؛ نخستين كتاب‌هاي فارسي و عربي، چاپ كلكتة هند، از 220 سال گذشته. به تازگي فهرستي از كتاب‌هاي قديمي چاپ هند كه تعداد آنها افزون بر 12000 جلد ، در كلكته و ديگر شهرهاي هند چاپ و منتشر شده است، تهيّه و دو جلد آن چاپ و منتشر شده، و بقيه كه مجموعاً بالغ بر بيست جلد مي‌باشد، به‌تدريج منتشر خواهد شد. در هيچ كتابخانه‌اي در كشورمان، اين تعداد كتاب‌هاي چاپ قديم هند وجود ندارد.

همچنين نخستين كتاب‌هاي فارسي و عربي كه افزون بر دويست سال گذشته در ايران چاپ شده، ازجمله رساله‌هاي فتحيّه، جهاديّه، چاپ تبريز و ديگر كتاب‌هاي چاپ قديم كه در نظر است فهرستوارة اين‌گونه كتاب‌هاي چاپ كهن را نيز در يك جلد، چاپ و منتشر سازيم. به هرحال هرآنچه كه در مورد كتاب، به‌ويژه ميراث مكتوب، بررسي، تحقيق، تصحيح، چاپ و منتشر سازيم، هيچ‌گاه نمي‌توانيم گوشه‌اي از خدمات و مشقّات نويسندگان آنان ‌را كه در سخت‌ترين شرايط آن روزگار اين‌گونه آثار را خلق كرده و حقّ عظيمي بر نسل امروز و آيندة ما خواهند داشت و ما همه ريزه‌خوار خان آن بزرگان بوده و مي‌باشيم، ادا نماييم. تأسّف ما از اين است كه چرا تاكنون برخي از مسئولان ، آن‌گونه كه بايد پي به اهميّت اين‌گونه ذخائر نبرده و ناگزيرم به اطّلاع علاقه‌مندان برسانم كه امسال اعتبار جاري بيشتر مراكز آموزشي و تحقيقاتي، ازجمله اين كتابخانة بزرگ را كسر نموده، و اندك اعتباري كه اختصاص داده‌اند، واقعاً باعث شرمساري است. در كشورهاي غربي هر مؤسسة تحقيقاتي، آموزشي و كتابخانه كه به ثبت رسمي رسيده باشد، هزينه‌هاي جاري آنها را هر كسي - تمام يا بخشي از آن ‌راـ پرداخت كند، به همان ميزان از بدهي مالياتي وي كسر خواهد شد. چرا در نظام مقدّس جمهوري اسلامي ايران كتابخانه‌اي با اين عظمت و گستردگي كه در آن ذخاير بي‌همتا و بسيار ارزشمندي وجود دارد و آنها را شخصيّت برجسته‌اي چون مرجع فقيد، حضرت آيت‌الله العظمي مرعشي نجفي+ با مشقّات فراوان در طول زندگاني پربار خود فراهم آورده، و سرانجام آنها را در طبق اخلاص نهاده، به رايگان به ملّت عزيز ايران هديه نمود تا همگان از آنها سود جويند، و اينك در جهان چون نگيني مي‌درخشد، آيا سزاوار است اين‌گونه ذخاير كه از طلا ارزش مادي آنها بيشتر است، اين‌گونه با آن بي‌مهري شود؟ گاهي برخي از اسلام‌شناسان غربي كه همه‌روزه از اين كتابخانة بزرگ بازديد مي‌كنند اظهار مي‌دارند چنانچه شخصيّتي چون مرحوم آيت‌الله مرعشي نجفي& در كشورمان نظير اين كتابخانه ‌را بنياد مي‌كرد، تنديس ايشان را در هر كوي و بَرزن شهرهايمان قرار مي‌داديم؛ بدين دليل كه آن وجود شريف اين سرماية سترگ را با عدم امكانات مادي فراچنگ آورد و در نهايت آنها را به رايگان وقف كتابخانه‌اي عمومي نمود، كه البتّه در جهان مادّي امروز، چنين گذشت عظيمي از كسي ساخته نيست.

با پوزش از خوانندگان كه ناگزير شدم به مشكلات موجود كتابخانه اشاره كنم، البتّه حكايت بود نه شكايت. از خداوند سبحان مسئلت دارم تا آن بزرگوار را غريق رحمت واسعة خود فرموده و ما را در اين كتابخانة بزرگ بيش از پيش موفّق فرمايد، تا در جهت تحقّق اهداف والاي آن مرد الهي از پاي ننشينيم. ان‌‌شاء‌الله.

 



1. برخي از افراد ناآگاه با تعصّبات ناسيوناليستي خود بيشتر دانشمندان گذشته ايران را عرب دانسته تا جايي كه ابن‌سينا، رازي، بيروني، فارابي، غزّالي و تعدادي ديگر را در كتابي به نامÅ Ãعلماء العرب المنسوبون إلي البلدان الأعجميّة بدين علّت كه برخي از آثارشان به عربي تأليف شده، عرب پنداشته‌اند كه البتّه حاكي از عدم اطّلاع آنان مي‌باشد؛ زيرا در آن روزگار چون بيشتر مخاطبان اين آثار عرب‌زبان بوده‌اند، تأليفات خود را به عربي نگاشته‌اند، در صورتي‌ كه بسياري از ديگر آثارشان به زبان فارسي است كه نسخه‌هاي خطّي بيشتر آن‌ها هم‌اكنون موجود مي‌باشد.

 شماره خبر : 191    مشاهده : 1337     انتشار : 7/2/1392        آرشيو سفرهای علمی         آرشيو همه اخبار


   نظرات کاربران :

نام و نام خانوادگی : *  
نظرات : *

(حداکثر 900 کارکتر)

 
کارکتر تايپ شده :  
   

shahab-news.com

استفاده از مطالب با ذکر منبع و درج لینک اینترنتی بلامانع است.

برنامه نويسی : ايمن ديتا