تکملۀ مقالۀ «از براوستان قم» مجله میراث شهاب

  امروز شمسی

از اینکه با نظراتتان ما را راهنمائی می کنید، سپاسگذاریم ، از انتهای مطلب با ثبت نظرات و پیشنهاداتتان ما را در ادامه این راه یاری کنید
  آرشیو مجلات  آرشیو مجلات   فراخوان مقالات  فراخوان مقالات   تماس با ما  تماس با ما   گالری تصاویر  گالری تصاویر   ارسال مقالات  ارسال مقالات   صفحه اول  صفحه اول  

  خبرهای برگزيده
شناسایی و معرفی دست خط های شیخ حر عاملی موجود در مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک
تفسیر کتاب الله و نسخه های آن
دو مرآة الکمال به كوشش: محمدعلی عیوضی
رساله در تعلیم اصول خط شمـــس‌الــدّیــن محمّــــد فطـــابی تبریـــزی
قطعاتِ مولانا کاتبی تُرشیزی(م 839ق)
کتاب‌شناسی حضرت زینب(ع)
سبـــعۀ سيّــــاره هفت‌بند در جواب هفت‌بند كاشی
انتشار ميراث شهاب شماره 72-73 ويژه تابستان و پاييز 1392
سفرنـامه حجـاز و عتبـات
پير تعليم ***صد و ده استقبال از قصيده شينيه خاقاني***
اولين مستدرک صحيفه سجاديه
ضرورت تدوین کتاب شناسی‌های موضوعی
گزارش سفر به مسکو و سنت پترزبورگ
نامه‌هاي هنـد

  آخرين اخبار
فال نامه رباعیات ابوسعید ابوالخیر
سندی در قرائت قرآن از: مصطفی قاری
دستنوشته­ هایی دربارۀ حضـرت مهدی(عج) موجود در كتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره)
شـــــرح نُسَــــخ یادداشت دوم: كهن ترین نسخه احتجاج طبرسی
فهرست ترجمه­ های فارسی آثار سید مرتضی (ره)
كتاب­شـناسی و مقاله شناسی نظریه «صرفه»
رســـالة «نيّات الحج»
كتابشــــــناسی تقیّـــــه
نمونه ای موردی از: تقیۀ عالمی امامی در دمشق قرن دهم با ادعای پیروی از مذهب فقهی شافعی
اجازات شیخ أعظم مرتضی انصاری
  پربيننده ترين اخبار
  اوقات شرعی



  ارسال خبر به ما : چاپ

سیدمصطفی مطهری
تکملۀ مقالۀ «از براوستان قم»

چندی پیش نوشته ای از جناب آقای حسین واثقی با عنوان « از براوستان قم» (میراث شهاب، شمارۀ 70) مطالعه می‌کردم. از آنجایی که به اقتضای پژوهشی درباره کارهای قرآنی قم، درباره براوستان، مطالبی جمع کرده بودم بر آن شدم تا آن را در اختیار قرار دهم که شامل سه عنوان منسوبین به براوستان،ضبط واژه و حدود آن می‌باشد.

  

چندی پیش نوشته ای از جناب آقای حسین واثقی با عنوان « از براوستان قم» (میراث شهاب، شماۀ 70) مطالعه می‌کردم. از آنجایی که به اقتضای پژوهشی درباره کارهای قرآنی قم، درباره براوستان، مطالبی جمع کرده بودم بر آن شدم تا آن را در اختیار قرار دهم که شامل سه عنوان منسوبین به براوستان،ضبط واژه و حدود آن می‌باشد.

نخست؛ منسوبین به براوستان

گزارشات کتابهای شیعی و نیز کتب اهل سنت از تعدادی از منسوبین به این ناحیه نام برده اند که عبارتند از:

1. سلمة بن الخطاب، ابوالفضل،[1] در کتاب کافی شصت و شش روایت از او نقل شده که شصت و پنج مورد آن توسط محمد بن یحیی العطار و یک مورد توسط علی بن ابراهیم بوده است.[2]

2. مجدالملك أسعد بن محمد، ابوالفضل، وزیر السلطان بركیارق بن ملكشاه

 

وی که وزارت سلطان برکیارق بن ملکشاه را بر عهده داشته است و خدمات فراوانی را برای شیعیان و خصوصاً امامان مدفون در بقیع انجام داده است، به سال 492 یا 472 هجری، (تسعین/سبعین)، به شهادت رسیده و در جوار امام حسین؟ع؟ مدفون گردیده است.

3. ابوغالب الحسن بن موسی، از شعرای نامداری که نامش در کتاب دمیة القصر وعصرة أهل العصر، تالیف علی بن الحسن بن علی بن أبی الطیب الباخرزی،[3] در ذیل اسامی شعرای منطقه ری و جبال و... آمده است. وی، عموی مجد الملک است.

 

 ضبط واژه

این واژه در تراجم گوناگون، علاوه بر ضبط مشهورش، البراوستانی[4]، به صورت های دیگر نیز، ضبط گردیده که عبارتند از: الرواسانی،[5] الراوستانی،[6] البلاسانی،[7] البراوشتانی،[8] الواوستانی،[9] الباوستانی[10] و البراوستائی.[11]

از میان این هشت واژه، واژه دوم و سوم، مربوط به اختلاف نسخه های گزارش شده روایتی از الخصال در بحار الانوار می‌باشد که در آن شیخ صدوق به یک واسطه از ابو عبدالله الرواسانی، نقل می‌کند.

رواسان یکی از روستاهای نیشابور است در بعضی نسخه های بحارالانوار به الراوستانی یا البراوستانی تصحیف شده است.[12] البته تنها در یک مصدر دیگر در ترجمه ابوغالب الحسن بن موسی، واژه الراوستانی[13] قید شده است که به نظر همان البراوستانی است. با این همه مراجعه به کتب اهل سنت نشان می‌دهد فرد مذکور همان «محمد بن محمد بن شاذ بن قتیبه،

 ابو عبدالله، الرواسانی»[14] از اهل نیشابور است و بنابر این اساساً ربطی به البراوستان ندارد.

با این همه، الراوستانی تنها در یک مورد آمده است که آن مربوط به ابوغالب می‌شود که احتمالاً در آن حرف «باء» ساقط شده است.

واژه چهارم، بلاسان، نیز در کتب اماکن نیامده است و تنها در دو کتاب تاریخ ابن الاثیر[15] و المختصر فی أخبار البشر[16] آمده است.

 

واژه پنجم و ششم نیز با توجه به تاخر ضبط و نیز عدم وجود خارجی آن، تصحیف البراوستانی است.

دو واژه آخر نیز مربوط به سلمه بن خطاب است که ابن داوود در رجالش در جایی وی را الباوستانی[17] و در جایی دیگر به نقل از ابن غضائری، البراوستانی[18] خوانده است در حالیکه در رجال ابن غضائری موجود، از وی با تعبیر البراوستائی یاد شده است، و در ادامه چنین آورده است که «أبو محمد من سواد الري...‏»[19] بنابراین هر دو واژه اخیر به دلیل عدم وجود خارجی و شواهد مخالف، همان البراوستان است.

چنان‌که ملاحظه می‌شود در میان واژگان نامبرده شده، براوستان تنها موردی است که از دیر باز تاکنون در اطراف قم وجود خارجی دارد.

حدود براوستان

در کنار برخی کتب جغرافیا و بلدان، مهم ترین مصدر حاوی اطلاعات در این زمینه کتاب تاریخ قم می‌باشد. در بخشی از این کتاب آمده است که براوستان در اصل برازستان بوده است و به مرور زمان براوستان نامیده شده است. همچنین از رفتار مردمان و نیز برخی حوادث آن حکایاتی آورده است.[20]

یعقوبی نیز براوستان را یکی از دوازده روستای کمیدان _که بعدها به کم و سپس به قم تغییر نام یافته است_ می‌داند.[21]

در انتساب براوستان، به قم و یا ری اختلافاتی در میان متأخرین دیده می‌شود که منشاء این انتساب نادرست، را می‌توان عبارت نجاشی در ذیل ترجمه سلمة بن خطَّاب دانست که چنین آورده است:

سلمة بن الخطاب أبو الفضل البراوستانی الأزدورقانی قریة من سواد الری.[22]

این عالمان، چنین تصور کرده اند که براوستان و أزدورقان، هر دو متعلق به منطقه ری هستند، در حالی که سخن نجاشی: «قریة من سواد الري»، در مورد ازدورقان می‌باشد.

برای نمونه آغا بزرگ در ضمن بر شمردن کتاب وفاة النبی برای وی، و استاد غفاری در برگردان کتاب الفقیه، در ترجمه سلمة بن خطَّاب، براوستان را از روستاهای ری می‌دانند.[23].

به هر روی در کتاب تاریخ قم،[24] از آسیاب های براوستان و نیز رود براوستان نام برده شده که از منطقه زنبیل آباد عبور می‌کرده و نیز از پشته (تپه) بزرگی در اطراف این منطقه نام برده شده که به احتمال زیاد همان منطقه باستانی تپه قلعه درویش ـ در نزدیکی مسجد جمکران ـ است. اکنون نیز چنین روستایی در اطراف قم وجود دارد که در سفرنامه افضل الملک نیز به قدمت آن اشاره شده است[25]. در گویش محلی به آن براسون یا برسون گفته می‌شود و خاطراتی از مرحوم آیت الله العظمی بروجردی درباره مردم این روستا نقل شده است.[26]

در تقسیمات کنونی قم، منطقه براوستان در اطراف جمکران، ما بین اتوبان و جاده قدیم قم_کاشان قرار دارد که در تصویر زیر حدود آن دیده می‌شود.

 

 

 --------------------------------------------------------------------------------

 .[1] رجال النجاشی، احمد بن على نجاشى‏، انتشارات جامعه مدرسین، قم‏، 1407ق،‏ ص185 رقم 495.

.[2] بر اساس نرم افزار درایة النور.

 

 [3]. دمیة القصر وعُصرة أهل العصر، علی بن الحسن بن علی بن أبی الطیب الباخرزی، م 467 هجری، الدكتور محمد التونجی، 1971 م، دار الفكر، ج 1، ص 453.

[4]. علامه حلّی، شیوه تلفظ این واژه را چنین دانسته است؛ « البراوستانی، بفتح الباء المنقطة تحتها نقطة، والراء بعدها، والواو المفتوحة بعد الألف، والسین المهملة الساكنة، والنون بعد الألف». خلاصة الاقوال، علامه حلی، دار الذخائر، قم‏، 1411ق، ص 228.

[5]. الخصال، الشیخ الصدوق، تصحیح وتعلیق، علی‌اكبر الغفاری، مؤسسة النشر الإسلامی، 1362ش،

 ص 145.

[6]. بحار الانوار، العلامة المجلسی، مؤسسة الوفاء، بیروت، لبنان، دار إحیاء التراث العربی، 1403-1983م، ج 29،

 ص 434.

.[7] الکامل فی التاریخ، ابن الاثیر، دار صادر للطباعة والنشر،1966م، ج 10، ص 205، 252،263، 282.

 [8]. اعیان الشیعه، السید محسن الأمین، تحقیق: تحقیق وتخریج: حسن الأمین، دار التعارف للمطبوعات، ج 4 ص 299.

.[9] تاج الدین شعیرى، جامع الأخبار، 1جلد، انتشارات رضى، قم، چاپ: اول، 1405ق، ص 74.

[10]. رجال ‏ابن‏داود، ابن داود حلى‏، انتشارات دانشگاه تهران‏، 1383 ه. ق‏، ص 459.

[11]. رجال ابن غضائری، احمد بن حسین بن غضائرى‏، مؤسسه اسماعیلیان، قم، 1364 ه.ق، ص 66.

.[12] علامه مجلسی، پیشین، ج 29، ص434.

[13]. دمیة القصر وعصرة أهل العصر، پیشین.

.[14] الكشف والبیان عن تفسیر القرآن ( تفسیر الثعلبی )، الثعلبی، 10 جلد، وفات: 427، مراجعة وتدقیق الأستاذ نظیر الساعدی، 2002م، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ص 281. تهذیب الکمال، المزی، م 742، تحقیق بشار عواد معروف، 1992 م، مؤسسة الرسالة، بیروت، لبنان، ج 20، ص 452.

[15]. الکامل فی التاریخ، پیشین.

[16]. المختصر فی أخبار البشر، أبی الفدا،2جلد، وفات732 هجری، دار المعرفة للطباعة والنشر، بیروت، لبنان، ج2 ص172.

[17]. ‏ابن‏داود،پیشین، ص459.

[18]. همان، ص544.

[19]. ابن غضائری، همان.

.[20] تاریخ قم، حسن بن محمد بن حسن قمى، توس، تهران،1361، ص 63.

.[21] البلدان، یعقوبى، احمد بن ابى یعقوب، 1جلد، دار الكتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، 1422ق، ص 84

. [22] نجاشی، پیشین، ص 196 رقم 498.

.[23] من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق، ترجمه غفارى‏على اكبر غفارى، 6 جلد، نشر صدوق، تهران، 1367 ش‏،چاپ اول‏، ج 6 ص556، الذریعه الی تصانیف الشیعه، آقا بزرگ الطهرانی، چاپ دوم، دار الأضواء، بیروت، لبنان، ج 25 ص 120.

[24]. حسن بن محمد بن حسن، پیشین، ص 56.

.[25]« مزرعه براوستان مشروب از نهری است كه به اسم «براوستان» می‌باشد كه از رودخانه قم بریده اند... موافق ثبت دفترخانه مبارکه از مزارع قدیم است و این اسم در اسامی فرس است». سفرنامه قم، مؤلف افضل‌الملک، غلامحسین، ۱۲۴۱، ۱۳۰۸، تصحیح و تحقیق زهرا اردستانی، قم، آستانه مقدسه قم، انتشارات زائر،1384،

 ص216 و 271.

.[26] تاریخ مسجد جامع قم، رضا آقا بابایی، سید حسن قریشی، انتشارات زائر،1384،ص 82.

 

 

 شماره خبر : 210    مشاهده : 1247     انتشار : 2/4/1392        آرشيو قم پژوهی         آرشيو همه اخبار


   نظرات کاربران :

نام و نام خانوادگی : *  
نظرات : *

(حداکثر 900 کارکتر)

 
کارکتر تايپ شده :  
   

shahab-news.com

استفاده از مطالب با ذکر منبع و درج لینک اینترنتی بلامانع است.

برنامه نويسی : ايمن ديتا