شهدي از شكرستان هند(بخش دوم) مجله میراث شهاب

  امروز شمسی

از اینکه با نظراتتان ما را راهنمائی می کنید، سپاسگذاریم ، از انتهای مطلب با ثبت نظرات و پیشنهاداتتان ما را در ادامه این راه یاری کنید
  آرشیو مجلات  آرشیو مجلات   فراخوان مقالات  فراخوان مقالات   تماس با ما  تماس با ما   گالری تصاویر  گالری تصاویر   ارسال مقالات  ارسال مقالات   صفحه اول  صفحه اول  

  خبرهای برگزيده
شناسایی و معرفی دست خط های شیخ حر عاملی موجود در مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک
تفسیر کتاب الله و نسخه های آن
دو مرآة الکمال به كوشش: محمدعلی عیوضی
رساله در تعلیم اصول خط شمـــس‌الــدّیــن محمّــــد فطـــابی تبریـــزی
قطعاتِ مولانا کاتبی تُرشیزی(م 839ق)
کتاب‌شناسی حضرت زینب(ع)
سبـــعۀ سيّــــاره هفت‌بند در جواب هفت‌بند كاشی
انتشار ميراث شهاب شماره 72-73 ويژه تابستان و پاييز 1392
سفرنـامه حجـاز و عتبـات
پير تعليم ***صد و ده استقبال از قصيده شينيه خاقاني***
اولين مستدرک صحيفه سجاديه
ضرورت تدوین کتاب شناسی‌های موضوعی
گزارش سفر به مسکو و سنت پترزبورگ
نامه‌هاي هنـد

  آخرين اخبار
فال نامه رباعیات ابوسعید ابوالخیر
سندی در قرائت قرآن از: مصطفی قاری
دستنوشته­ هایی دربارۀ حضـرت مهدی(عج) موجود در كتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره)
شـــــرح نُسَــــخ یادداشت دوم: كهن ترین نسخه احتجاج طبرسی
فهرست ترجمه­ های فارسی آثار سید مرتضی (ره)
كتاب­شـناسی و مقاله شناسی نظریه «صرفه»
رســـالة «نيّات الحج»
كتابشــــــناسی تقیّـــــه
نمونه ای موردی از: تقیۀ عالمی امامی در دمشق قرن دهم با ادعای پیروی از مذهب فقهی شافعی
اجازات شیخ أعظم مرتضی انصاری
  پربيننده ترين اخبار
  اوقات شرعی



  ارسال خبر به ما : چاپ

علي صدرايي خويي
شهدي از شكرستان هند(بخش دوم)

در شمـارة 66ـ65 (پاييـز و زمستـان 1390، صص 137ـ172)، مجلة وزين ميراث شهاب، گزارش پنجاه نسخه از كتاب‌هاي چاپ سنگي فارسي و عربي موجود در کتابخانه آيت‌الله مرعشي، تقديم گرديد.

                                                                                  

مقدمـه

در شمـارة 66ـ65 (پاييـز و زمستـان 1390، صص 137ـ172)، مجلة وزين ميراث شهاب، گزارش پنجاه نسخه از كتابهاي چاپ سنگي فارسي و عربي موجود در کتابخانه آيتالله مرعشي، تقديم گرديد.

در ادامه در بخش دوم مقاله، مشخصات پنجاه نسخه ديگر به همان سبك، گزارش ميگردد.

يكي از ويژگي نسخه هاي سنگي و نفيس معرفي شده در اين سلسله مقالات آن است كه در عهد قاجاريه و دورة پهلوي، به دلايل مختلف سياسي و اجتماعي، آثاري در ايران امكان چاپ و انتشار نداشته اند و به اصطلاح از كتب ممنوعه بشمار مي‏‌‏رفتند. تعداد قابل توجهي از اين آثار در شبه قاره خصوصاً هند، به چاپ رسيده كه تعدادي از آنها در بين نسخهها به چشم مي‏‌‏خورد.

œ

 


 

پنجاه نمونه ديگر
از كتاب‌های چاپ سنگی و نفيس شبه قاره

 

51. زيارت نامه امام موسی کاظم×

موضوع: دعا ي شيعه، زيارت نامه؛زبان: عربي

کتابشناسي: زيارت نامه امام موسي بن جعفر÷ است که محمد علي نمازي سنگاپوري چاپ و وقف نموده و وقفنامه را در اول کتاب چاپ نموده، با اين عبارت: «هو الله تعالي، وقف موبد فرموده اند جناب جلالت مآب اجل آقاي ميرزا محمد علي صاحب تاجر نمازي ساکن ساکن سنگاپور دامت اقباله اين زيارت نامه را از براي تلاوت تمام شيعيان و زوار آن قبر مطهر جناب امام موسي کاظم بن جعفر و امام محمد تقي^، شهر جمادي الاول سنه 1304».

آغاز: بسمله. به سند معتبر از حضرت علي النّقي× منقول است.

به ضميمة آن، چند رسالة ديگر چاپ شده، بدين ترتيب:

1. زيارتنامه حضرت ابوالفضل، باز وقف همان واقف، 16 ص؛

2. ضرور المسلمين مع مفيد الصّلوة 40 ص، در ادعيه و اذکار عربي با ترجمه زير نويس اردو؛

3. وفاتنامه حالات رسول اکرم|، (بدون صفحه شمار، 16 صفحه )، به اردو و منظوم.

نوع خط: نسخ؛ کاتب و تاريخ كتابت: ذکر نشده، توضيحات: واقفآقا ميرزا محمد علي صاحب تاجر نمازي ساکن سيگاپور، به اهتمام: آقا عبدالله طهراني، محل چاپ:  هندوستان؛ بمبئي؛ مطبعه: مطبع نادريمالک آقا عبد الله طهراني، تاريخ: جمادي الثاني 1340، تعداد صفحه ها:16ص؛ اندازه: 14*20؛ تعداد سطور:12. (نسخة ش: 68).

 

52. مطلع سعدين و مجمع بحرين

از: مولانا کمال الدين عبدالرزاق سمرقندي

موضوع: تاريخ؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: تصحيحي است از کتاب مطلع السعدين به تصحيح محمد شفيع لاهوري، که از روي چند نسخه تصحيح و نسخه بدلهاي آن را در زير هر صفحه ذکر نموده است. در مقدمه اين جلد متذکر شده که هزينه اين جزء را مجلس تحقيقات اسلامي بمبئي متقبل شده و آقاي آصف اي ـ اي فيضي سکريتير اعزازي مجلس نيز معونت و کومک بسيار کرده اند. اين جلد، جزء دوم و سوم از جلد دوم کتاب و شامل وقايع سال 833تا 875 ق هجري قمري مي‏‌‏باشد. بعد از اتمام کتاب در ص 1442 چند ملحق آمده، بدين ترتيب:

1. حواشي و زيادات جلد دوم، جزء اول و دوم و سوم، ص 1443ـ1527؛

2. فرهنگ الفاظ ترکي و مغولي ص 1528ـ1550؛

3. غلطنامه ص 1551ـ1558.

آغاز: وقائع سنه احدي و خمسين ذکر حوادثي که ميرزا عبداللطيف را در راه خراسان پيش آمد. در افتتاح اين سال احوال اختلال دولت و اقبال حضرت.

نوع خط: نستعليق؛ کاتب: ذکر نشده؛ تاريخ کتابت:1365ق؛ به اهتمام و تصحيح: محمد شفيع ايم اي مفلم عربي در کلية پنجاب، محل چاپ: پاکستان، لاهور؛ مطبعه: طبع دوم چاپخانة گيلاني لاهور؛تاريخ: 1368 مطابق با 1949 ميلادي،‌تعداد صفحهها: 883ـ1558؛ اندازه: 16 * 24؛ تعداد سطور: 21. (نسخة ش: 69).

 

53. فرازستان

از: ميرزا اسمعيل خان بن حاجي محمد علي زند روشناس بهرمزديار يزداني توسرکاني

موضوع: تاريخ و اعتقادات رزدشتي؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: در تاريخ و سرگذشت سلسلههاي قبل از اسلام در ايران (پيش داديان، کيانيان، اشکانيان، ساسانيان)، در سه دفتر. اين سلسلهها چون به مذهب رزدشتي بودهاند لذا مؤلف در اثناي تاريخ آنها به طور مستوفي به بيان عقائد و باورهاي رزدشتي پرداخته و اين کتاب در حقيقت تاريخ مذهب رزدشت گرديده است.

آغاز: بنام ايزد نخشنده مهربان. بايسته بود هميشه هست بي تنديسه دادار را در آغار هر کار ياد کردن سزاست فرفروزانش اروند پاک گوهر است.

نوع خط: نستعليق، کاتب: هرمزديار بن انوشه روان بهرام بهمن جمشيد يزدي، تاريخ کتابت: 1894م برابر با شهريور ماه باستاني 1253 يزدگردي، توضيح: قبل از کتاب دو صفحه ديباچه آمده مصدر به نام سلطان مسعود ميرزا ظل السلطان و سلطان کامران ميرزا نايب السلطنه و ميرزا علي اصغر خان صدر اعظم و حاجي ميرزا حسينقلي خان صدر السلطنه و در آخر آن قطعهاي به نظم در مدح ناصرالدينشاه آمده است، گويا ديباچه از آغاز افتادگي دارد، غلطنامه در چهار صفحه بوده که از اين نسخه دو صفحه افتاده است، در دفتر رجستري کورنمت سرکار هندوستان ثبت گرديده، محل چاپ: هند؛ بمبئي، مطبعه: چترپربهادر دهبوکلي، تاريخ: 1311ق،‌ تعداد صفحه ها: 414؛ اندازه: 17 * 24؛ تعداد سطور: 19. (نسخة ش: 70).

 

54. مجموعه

از: لطفالله متخلّص به مهندس ابن استاد احمد لاهوريبه تاريخ نهم ربيع الاول 1079 هجري

موضوع: اعتقادات و ادبيات عربي و فارسي؛ زبان: عربيـ فارسي

کتابشناسي: مجموعهاي شامل چند متن مذهبي عربي كه لطفالله لاهوري آن را تدوين و در لابه لاي سطور، به فارسي ترجمه نموده،‌ بدين ترتيب:

1. ديباچه مترجم(2ـ3)

آغاز: بسمله اسناد قصيده برده، اين کواکب دريه و مناقب شريف بريه است محمد مصطفي| تصنيف امام صالح.

2. نود و نه نام خداي تعالي با ترجمه اردو (4ـ7)

آغاز: بسمله. هو الله الذي لااله الا هو.

3. قصيده برده همراه با ترجمه منظوم فارسي (7ـ30)

آغاز:         امن تذکر جيران بذي سلم      مزجت دمعا جري من مقلة بدم

آغاز ترجمه:         اي ز يـاد صحبـت يـاران انـدر ذي سـلم  

                         اشک چشم آميختي با خون روان گشته بهم

4. قصيده بانت سعادعربي همراه با ترجمة منظوم فارسي (26ـ42)

آغاز:         بانت سعاد فقلبي اليوم مبتول      متيم اثرها لم يقد مکبول

آغاز ترجمه:    شد جدا يار و دلم امروز بيمارست و زار

                   در پيـش دل بسته و زنجير بست و بيقرار

5. دعاي سرياني عربي (قصيده زبوريه) با ترجمه منظوم فارسي (42ـ49)

آغاز:     انا المطلوب فاطلبني تجدني           فان تطلب سوايي لم تجدني

ترجمه:     منم مطلوب اي طالب کجايي      چرا در حضرت ما در نيايي

             مرا هرگز نخـواهي يافتن تـو       کني با غير کـن گر آشنـايي

6. قصيده غوث الثقلين (غوثيه) با ترجمه 49ـ58

آغاز:      سقاني الحب کاسات الوصال       فقلت لخمرتي نحوي تعال

ترجمه:  عشـق نوشـانيـد ما را بر مـلا       کاسهـاي مي‏‌ وصال دلربـا

          پس بگفتم مر شراب خويش را       بي‌حجا پا نه به سوي من بيا

7. دعاي مغني (58ـ64) عربي، بدون ترجمه

آغاز: بسمله. اللهم صل علي محمد و علي آل محمد و بارک و سلم و بک استغيث.

نوع خط: نسخ و نستعليق، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت:1379ق، به اهتمام: لطف الله متخلص به مهندس بن استاد احمد لاهوري، محل چاپ: هند؛ گانپور، ‌مطبعه: نول کشور، تاريخ: 1898 ميلادي،تعداد صفحهها:63؛ اندازه: 16 * 25؛ تعداد سطور: 10. (نسخة ش: 71).

 

55. غاية الکلام في بيان الحلال و الحرام

از: مولوي محمد عبدالحليم لکهنويي

موضوع: فقه؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: رسالة کوتاهي است در بيان احکام حلال و حرام، که تاليف آن در اول ماه محرم الحرام سال 1260ق به پايان رسيده است.

آغاز: بسمله. حمد نا محدود مر صمد معبودي راست که سائر عباد خود را باصطيا و جانداران اجازت فرموده.

نوع خط: نستعليق، تاريخ کتابت: 1263ق، به اهتمام: مولوي ولي محمد.

 

توضيح: به تصحيح مولوي محمد، در صفحه 24، 25، 39ـ41 و 50 جدولهايي طراحي شده است که در آنها اسامي جانوران به سه زبان هندي، فارسي و عربي ذکر و سپس حکم مأکول و غير مأکول بودن آنها بيان شده است، با حواشي با نشان «منه دام فيضه»، در صفحه آخر کتاب غلطنامه کتاب در يک صفحه درج شده است، صفحه سر لوح مرصع و داخل آن «بسمله»، محل چاپ: هندشهر: لکهنو، مطبعه: ذکر نشده، تاريخ: ماه ربيع الثاني 1263ق. تعداد صفحات: 64؛ اندازه: 16* 24تعداد سطور:19. (نسخة ش: 73).

 

56. منتخب تنقيح الاخبار

از: کندن لال

موضوع: تاريخ؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: اين کتاب به اسامي و سرگذشت سلاطين ايران قبل از اسلام و خلفاي عباسي و نيز، به جغرافياي ايران و آفريقا پرداخته است.

آغاز: بسمله. سزاوار نيايش بينام و نشاني که بهر نام خواندنش روا پرستاري آن يگانه بيمانند.

نوع خط: نستعليق، کاتب: بدون نام كاتب؛ تاريخ کتابت: بدون تاريخ كتابت، به اهتمام: ميرزا محمد مهدي علي خان بهادري، محل چاپ: هندشهر: ذكر نشده، مطبعه: حاجي ولي محمد، تاريخ: ذكر نشده، تعداد صفحات: 154؛ اندازه:26*17 تعداد سطور:16. (نسخة ش: 74).

 

57. رساله کاغذات کار روايی

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

از: فياض حسيني سليماني مالک مطبع سليماني شهر آگره

کتابشناسي: رساله اي است در آموزش «صدارات ديواني و فوجداري مع خطوط» که براي آموزش نامهنگاري ديواني و نوع رسمالخط آنها تاليف شده است.

آغاز: هزارهزار حمد و ثناي منشي بيبديل که.

 

نوع خط: ديواني که به سختي خوانده مي‏‌‏شود، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: ذکر نشده، به اهتمام: سيد اعظم شاه صاحب، محل چاپ: هند، آگره، مطبعه: بالکشن ميشن پريس، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحهها: 126؛ اندازه: 14 * 25؛ تعداد سطور: 11. (نسخة ش: 75).

 

58. کنوز الحقايق في حديث خير الخلائق

از: محمد عبدالرؤف مناوي

موضوع: حديث؛ زبان: عربي

کتابشناسي: در احاديث حضرت نبوي به ترتيب حروف تهجي با ذکر مصادر هر حديث با قراردادن علائمي براي هر کتاب.

آغاز: بسمله. الحمد الله الذي اهل الحديث رداء الشرف في کل اقليم و رفع شانهم و اعلي ذکرهم في کل حديث.

نوع خط: نسخ، کاتب:ذکر نشده،‌تاريخ کتابت: ذکر نشده؛توضيح: مهر « ملک الکتاب آقا محمد علي شيرازي» در اول کتاب بعد از چاپ زده شده است؛ محل چاپ: ذکر نشده، مطبعه: ذکر نشده، ‌تاريخ: ذکر نشده، ‌تعداد صفحهها: 176؛ اندازه: 16 * 24؛ تعداد سطور: 30. (نسخة ش: 76).

 

59. مجموعه مقالات يادنامه دينشاه ايرانی

از: گروه مؤلفين

موضوع: ادبيات فارسي و تاريخ؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: مجموعة مقالات به فارسي در يادنامة دينشاه ايران، اين مجموعه شامل مقالات فارسي و انگليسي است (230 صفحه به فارسي و 262 ص به انگليسي و هر کدام صفحه‌شمار جداگانه دارند) فهرست مقالات فارسي چنين است:

1. منشأت منتخبالدين بديع اتابک جويني دبير سلطان سنجر موسوم بعتبه الکتبة، نگارش: محمد بن عبدالوهاب قزويني (مشهور به علامه قزويني)، (ص 1ـ 17)؛

2. بزرگ ترين بنياد خير در ايران، نگارش محمود عرفان(18ـ32)؛

3. جنبشهاي ملي ايرانيان بر ضد تازيان، نگارش سعيد نفيسي (33ـ52)؛

4. چئچست، نگارش محمدعلي تربيت (53ـ64)؛

5. اساس فلسفة اخلاقي دين زرتشت، نگارش ح ک ايرانشهر (65ـ69)؛

6. آيين در ايران، نگارش يحيي دولتآبادي (70ـ84)؛

7. منشأ نقش شير و خورشيد، نگارش مجتبي مينوي تهراني (85ـ109)؛

8. تعاون، نگارش دکتر وليالله نصر (110ـ125)؛

9. خطابة دبير اعظم بهرامي در بارگاه لسانالغيب شمسالدين حافظ (126ـ136)؛

10. شعر ايراني قبل از اسلام، نگارش رحيمزادة صفوي (137ـ146)؛

11. تمدن ايران قديم، نگارش دکتر رضازادة شفق (147ـ169)؛

12. بيرقهاي ايران در عهد صفوي، نگارش سيد محمدعلي جمالزاده (170ـ172)؛

13. حرکت جوهري، نگارش رشيد ياسمي (173ـ200)؛

14. قصيده در به ياد مرحوم دينشاه ايراني از عبدالحسين سپنتا (201ـ212)؛

15. بَغَ (لغتي از اوستا به معني بهره و برخ و بخش و بخت آمد)، به قلم استاد پورداود (213ـ230).

آغاز: مجموعه منشئات منتجبالدين بديع اتابک جويني دبير سلطان سنجر موسوم به عتبه الکتبة، نگارش: محمد بن عبدالوهاب قزويني، در کتابخانة ملي مصر در تحت نمرة خصوصي 19 و نمرة عمومي 6292 نسخه خطي به زبان فارسي.

چاپ سربي، محل چاپ: هندوستان، بمبئي، مطبعه: فورت پرينتيگ پرس (انتشارات کميتة يادوارة دينشاه ايراني)، تاريخ: 1948 ميلادي، تعداد صفحهها:230 + 261؛ اندازه: 16 * 24؛ تعداد سطور: فارسي. (نسخة ش: 79).

 

60. رساله محمديه در رد مقاله يهوديه ملقب به نصر المومنين في تفضيل الرسول امين مشهور به مقام محمود في ردّ اليهود

از: مفتي سيد محمد عباس شوشتري

موضوع: اعتقادات شيعه در ردّ يهود؛ زبان: فارسي

 

کتابشناسي: رسالهاي است در بيان اثبات نبوت پيامبر| و رد يهود که به نام امداد حسين خان بهادر ذوالفقار جنگ در رمضان 1265ق نگاشته است.

آغاز: بسمله. الحمدالله الجليل الهادي الي سواء السبيل و الصلوةالصافيه الحاکيه عن ماء السلسبيل.

نوع خط: نسخ و نستعليق، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: ذکر نشده، ‌به اهتمام: سيد حسن مالک مطبع نور المطابع، توضيح: تمامي صفحات جدولدار.

محل چاپ: هند؛ ذکر نشده، مطبعه: نور المطابع،‌تاريخ: 1336ق، تعداد صفحهها:232؛ اندازه: 16 * 25؛ تعداد سطور: 22. (نسخة ش: 80).

 

61. رساله ايساغوجی با ترجمه فارسی

از: اثير الدّين ابهري

مترجم: مولانا حافظ محمد برکتالله صاحب رضا فرنگي محلي

موضوع: منطق؛ زبان: عربي

کتابشناسي: در اين کتاب اين رسالهها آمده است:

1. کتاب ايساغوجي، اثيرالدين ابهري (در متن چاپ شده)؛

2. ترجمة فارسي ايساغوجي از مولانا حافظ محمد برکتالله صاحب رضا فرنگي محلي لکهنويي، در لابلاي سطور؛

3. شرح يک روزي، از مسعود بن عمر المعروف به سعد الدين تفتازاني، در زير متن،

آغاز: بسمله. حمدا لک اللهم علي ما لخصت لي من منح عوارف الافاضل؛

4. حاشية التحقيق المنطقي، از همان مولف رسالة دوم، در زير شرح يک روزي در سه ستون و چليپايي؛

آغاز: بسمله. سبحان الذي اصطفي نبيه محمد المجتبي و اعطي لآله المراتب العليا.

5. اشرح الشرح قل احمد، در حاشية بيروني.

آغاز: بسمله. نحمد الله علي توفيقه و نسأله هداية طريقه و الهام الحق بتحقيقه.

نوع خط: نسخ نستعليق، کاتب: ذکر نشده، به اهتمام: محمد قمرالدّين حسبالفرمايش حاجي محمد عبدالقيوم صاحب تاجر کلکته، محل چاپ: هندوستان؛ کانپور، مطبعه: مطبع قيومي، تاريخ: 1333 هجري قمري، تعداد صفحهها:48؛ اندازه: 16*25؛ تعداد سطور:10. (نسخة ش: 81).

62. اختناق ايران

از: مستر مورگان شوستر آمريکايي ( خزانهدار سابق دولت علّية ايران)

مترجم: ابوالحسن موسوي شوشتري جزائري

موضوع: تاريخ ايران، تاريخ مشروطيت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: کتابي است مستر مورگان شوستر آمريکايي ( خزانهدار سابق دولت علّية ايران) دربارة ايران نوشته است در تقريظي که موئد الاسلام جلالالدين حسيني مدير روزنامة حبلالمتين به فارسي بر آن نوشته (ص 1ـ3) بر آن نوشته، کتاب را اين گونه معرفي نموده است:

اختتاق ايران، را به چهار حصه مي‏‌‏توان تقسيم نمود دو حصة آن در مظالم ننگين روس و انگليس و حصة سومش در مظلوميت ايرانيان و ثبوت قابليت و لياقت آنان براي آزادي مطلقه و حکمراني در وطن آبايي خويش است فقط يک حصة آن هجو مليح بزرگان ايران و برخي عادات ناپسنديده و اخلاق ناستوده گروهي از ايرانيان است.

آغاز: بسمله. پس از ستايش پروردگار بيهمتا و درود نامحدود بر خاتم انبيا به پيشروي اين داستان.

چاپ: سربي، توضيحات: در صفحة عنوان مهري ضرب شده با اين نقش: «هر نسخه که امضاي دستي مترجم را نداشته باشد قلب و قابل ضبط است» و در زير آن دستخط مترجم که بعد از چاپ نوشته و مهر امضا: «هر نسخه که داراي مهر و امضاي مترجم نباشد مسروقه و قابل ضبط است» با امضاي مولف و مهر بيضوي وي با سجع «ابوالحسن موسوي»، تقريظ و ديباچهاي از مؤيد الاسلام جلالالدين الحسيني مدير روزنامة حبلالمتين، 10 صفحه غلطنامه در آخر دارد با صفحهشمار جدا؛ تصاوير متعددي از شاهان و سياستمداران ايران دارد تا ص 480 بعد از هر هشت صفحه يک تصوير سياه و سفيد، با کاغذ گلاسه دارد، محل چاپ:  هندوستان؛ کلکته، مطبعه: حبلالمتين، تاريخ: 26 ربيع الثاني 1333 مطابق با 13 مارچ 1915 ميلادي، تعداد صفحهها:500+ 12؛ اندازه: 18*24؛ تعداد سطور:23. (نسخة ش: 87).

 

 

63. منتخب اللّغات شاهجهانی

از: مولانا عبدالرشيد تتوي حسيني مدني

موضوع: فرهنگ عربي به فارسي

آغاز: بسمله. ستايش و سپاس مالک الملکي که تذکار آلاي بياحصا و نعماي بيمنتهايش و تعداد سوايق فيض و لواحق عطايش در دائرة حصر نگنجد.

نوع خط: نستعليق، کاتب: حکمت يار خان بن حافظ احمد يار خان.

توضيحات: به تصحيح و تنقيح جناب مولوي حافظ عبدالعزيز صاحب و جناب مولوي سيد محمد بشير حسن صاحب بن سيد حاج احمد حسن، خاتمة الطبع دارد در ص 623، تمامي صفحات جدول دو ستوني.

به اهتمام: قاضي عبدالکريم و جناب قاضي رحمةالله بن قاضي فتح محمد، محل چاپ: هند، بمبئي، مطبعه: فتح الکريم، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحهها: 623؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:25. (نسخة ش: 88).

 

64. اعجاز البيان في تفسير امّ القران (تأويل السّورة المبارکة الفاتحه)

از: صدرالدين محمد بن اسحاق قونوي رومي

موضوع: تفسير قرآن، تفسير عرفاني؛ زبان: عربي

کتابشناسي: تفسير عرفاني معروفي است بر سورة فاتحه.

آغاز: بسمله. و صلي الله علي المصطفين من عباده خصوصاً سدنا محمد و آله يا رب انعمت فتمم.

نوع چاپ: سربي، ‌توضيحات: با ديباچهاي از عبدالله احمد الحسني الحسيني الجيلي در 7 ص در زندگينامة قونوي به عربي، در صفحة عنوان تيراژ کتاب1000 نسخه درج شده است، به اهتمام: عيسي خان القريش الهاشمي البغدادي مدير المطبع،‌ محل چاپ:  هندوستان؛ حيدر آباد، مطبعه: دائرة المعارف النظامية لحضرت الوالي قاعدة مملکة دکن، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحهها: 7 + 358؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:20. (نسخة ش:90).

 

 

 

65. حديقة العالم (مقاله اول)

از: مير ابوالقاسم بن رضيالدين موسوي معروف به مير «عالم»

موضوع: تاريخ؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: کتاب مفصلي است در تاريخ حيدرآباد دکن که مؤلف آن را در زمان حکمراني مير محبوب علي خان بهادر فتح جنگ تاليف نموده است. او کتابش را در دو مقاله و هر مقاله در چند باب تنظيم نموده و در متن کتاب اشعاري در منقبت حضرات ائمه معصومين^ ياد کرده است. عنوان مقالات و بابهاي کتاب چنين است:

مقالة اول: در بيان احوال عظمت اشتمال سلاطين قطب شاهيه، شامل يک مقدمه و هفت باب، مقدمه در بيان نسب سلطان قلي قطب شاه؛

باب اول: در بيان احوال سلطان قي قطب شاه؛

باب دوم: در احوال قطب شاه و شاهزاده سبحان قلي؛

باب سوم: در بيان احوال ابراهيم قطب شاه؛

باب چهارم: در بيان احوال سلطان محمد قطبشاه؛

باب پنجم: در بيان اموال سلطان محمد قطبشاه؛

باب ششم: در بيان احوال سلطان عبد الله قطبشاه؛

باب هفتم: در بيان احوال ابوالحسن قطبشاه؛

مقالة دوم: در ذکر سلسلة آصفيه، مشتمل بر يک مقدمه و پنج باب و يک خاتمه؛

مقدمه: در بيان احوال امراي تيموريه که در دکن حاکميت داشته اند؛

باب اول: در ذکر احوال نظامالملک آصفجاه؛

باب دوم: در ذکر احوال نظامالدوله ناصر جنگ؛

باب سوم: در بيان اميرالممالک آصفالدوله صلابت جنگ؛

باب چهارم: در بيان احوال نظامالملک آصفجاه ثاني؛

باب پنجم: در ذکر احوال نظام ملک جهان.

مؤلف بعد از تاليف مقالة دوم (تا وقايع سال 1214ق)، دار فاني را وداع گفته، چنانچه در آخر مقالة دوم (ص 415) در اين مورد آمده است:

 

بر شايقان تواريخ و اخبار مخفي و محتجب نماند که چون در مقالة ثاني تا سنة 1214 هجري به سلک تحرير مؤلف مغفور مبرور در آمده است و اگر امرا و اعزّه از احوالات و معلومات خود در خصوص فراهم آوردن حالاتي که بعد از آن تا هذه الغايت سمت وقوع يافته مدد نمايند، انشاء الله تعالي عنقريب در جلد ثالث جلوة انطباع و ارتسام خواهد پذيرفت.

نسخه حاضر مقالة اول کتاب را شامل است.

آغاز: بسمله. نظام ملک سخنوري و انتظام قلم و معني گستري وقف سالار حمد شاهنشاهي که دبير حکمت کاملهاش منشور نظم جهان.

نوع خط: نستعليق، کاتب و تاريخ كتابت: ذکر نشده، توضيحات: صفحة اول صدّر به نام نواب آصفجاه مظفرالممالک نظامالملک نظامالدوله مير محبوب علي خان بهادر فتح جنگ، از ص 480 به بعد افتادگي دارد، محل چاپ: هندشهر: حيدرآباد دکن، مطبعه: سيدي، تاريخ: 1309ق، ‌تعداد صفحهها: 480 (از ص 480 به بعد افتادگي دارد)؛ اندازه:24*16تعداد سطور: 21. (نسخة ش: 92).

 

66. خلع امانالله خان از حاکميت افغانستان در سال 1309ق

از: ناشناخته

موضوع: تاريخ، تاريخ افغانستان؛ زبان: فارسي و اردو

کتابشناسي: در اين رساله اتهامات امانالله حاکم افغانستان ابتدا به فارسي ذکر شده و به اردو ترجمه گرديده، پس از تصاويري از لوي جرگه که براي خلع وي تشکيل شده آمده و بعد از آن تصوير مصوبه لويي جرگه آمده و سپس اسامي کساني که آن را امضاء نموده اند (274 نفر) در جداولي ذکر شده و در آخر انتخاب نادرشاه افغان به جاي وي توسط لويي جرگه اعلام شده است.

آغاز: بسمله. (ترديد شايعات باطله) امانالله خان، امانالله خان در روزها اعلاني شايع کرده و بعض اعتراضاتي را که هنوز از مطبوعات وطن خارج نشده و سهو و خطاي نظريات و عمليات خودش ناميده مي‏‌‏شود.

نوع خط: نستعليق، كاتب و تاريخ كتابت: ذكر نشده، توضيحات: از ص 48 تا 59 تصاوير لويي جرگه و از ص 60ـ73 تصوير صورت جلسة لويي جرگه
و امضاهايي که در آن شده است، محل چاپ: افغانستان؛ کابل، مطبعه: ذکر نشده، تاريخ: 1309ق، تعداد صفحه
ها: 120؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:17. (نسخة ش: 94).

 

67. شرح ديوان حافظ

از: سيد محمد صادق علي صاحب رضوي لکهنويي (قرن 14ق)

موضوع: ادبيات فارسي، شرح اشعار؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: شرح نسبتا مفصلي است بر اشعار خواجه حافظ شيرازي به همان ترتيب ديوان. او از هر غزل بيتي يا ابياتي را ذکر و شرح نموده و از شرح تمامي ابيات غزل خودداري نموده است. اين شرح عرفاني است و مولف آن را به درخواست منشي نول کشور نوشته و در مقدمة کوتاهي که بر شرحش نوشته از وي ياد کرده است.

آغاز: بسمله. ديباچة شرح ديوان حافظ شيراز:

اي به نام تو ابتداي سخن اولين و صفت انتهاي سخن

... حمد بيحد ثناي بيعد مر احدي را سزاست که ديدة دوستان را به نور هدايت خويش بيناي حقائق اشيا گردانيده.

بسمله. آغاز شرح ديوان خواجه حافظ: قوله:

الا يا ايها الساقي ادر کأساً و ناولها   که عشق آسان نمود اول ولي افتاد مشکلها

دانا و آگاه باش اي رعنا که الا حرف تنبيه است و يا حرف ندا ايها کلمهايست که مرف بلام را به واسطة آن کلمه ندا کنند و اقبالش به سوي خود طالبند.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، توضيحات: در پايان کتاب خاتمة الطبع از کارپردازان طبع در نصف صفحه آمده است و در آن عنوان شده که اين چاپ طبع سوم است، تمامي صفحات جدولدار، به اهتمام: منشي پراگ مرائن صاحب مالک مطبعه، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: نول کشور، ‌تاريخ: محرم 1314 مطابق با جولاي 1896م، تعداد صفحهها: 348؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:23. (نسخة ش: 95).

 

68. مجموعه

شامل چند رساله، با اين مشخصات:

1. السيف الماسح

از: سيد محمد ابن دلدار علي نقوي لکهنويي

موضوع: فقه؛ زبان: عربي

کتابشناسي: ردي است بر کتاب فتحالعزيز عبدالعزيز متخلص به عزت به عنوان حاشيه بر الهداية الحنفية نوشته و در آن بر شيعيان خرده گرفت است.

آغاز: بسمله. الحمد لله الذي شرفنا به مسح ايدي الافحام علي وجوه المردة الليام.

2. جامع المفردات (1ـ145)

از: حکيم بنده حسن

موضوع: طب،‌ زبان: فارسي.

آغاز: بسمله. الحمد لله الذ ي خلق الانسان و علّمه علوم الاديان و الابدان.

3. تحقيقات انسانی (95 ص)

در خواص گياهان دارويي به زبان اردو.

نوع خط: نسخ، کاتب: ذکر نشده، توضيحات: تمامي صفحات جدولدار، محل چاپ: هند؛ لکهنو، مطبعه: بستان مرتضوي، تاريخ: 1308ق، تعداد صفحهها:160؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:19 (نسخة ش: 95).

 

69. تربيت زنبورعسل

موضوع: زنبورداري؛ زبان: فارسي

از: مترجم: سيد رضا عليزاده

کتابشناسي: اصل کتاب تربيت زنبور عسل به زبان روسي که به وسيلة دو محقق روسي «ا.آ.برژه زيتکي» و «آ.ت.ميرو شينچنکو» زنبوردار مشهور سمرقند تأليف شده بود.

آغاز: مقدمه. در سال 1920 تقريباً همة (خليه)هاي محال سمرقند و ديزخ را ملاحظه نموده برايمان يقين حاصل گرديد.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذكر نشده، توضيحات: در روي جلد آمده: «نشريات سيدمحمد پسر محمد گل خان افغان (قوم خروتي ساکن قره باغ غزنين) در عهد سلطنت اعليحضرت امير امانالله خان غازي (خلد الله ملکه و سلطنته)»، تعداد
يک هزار جلد، رجستري شده است، فهرست مطالب کتاب در ص 311ـ314، بعد از آن نقاشي
هاي از زنبورها و کندوي زنبور ص 315ـ334، در پشت جلد در آخر فهرست کتب نشريات شير محمد افغان آمده است، به اهتمام: شير محمد پسر محمد گل خان افغان (قوم خروتي ساکن قره باغ غزنين)، محل چاپ: پاکستان؛ لاهور، مطبعه: مطبع مفيد عام، تاريخ: 1345 هجري قمري 1305 خورشيدي 1927 ميلادي، تعداد صفحهها:334؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:17. (نسخة ش: 98).

 

70. بغية الطالبين

موضوع: علوم حديث، اجازات؛ زبان: عربي

از: شيخ احمد نخلي مکي (زنده به سال 1114ق)

رسالة مفصلي که مولف در آن مشايخ حديثي خود را ذکر نموده است.

آغاز: بسمله. الحمد لله الذي عز جلاله فلا تدرکه الافهام.

نوع چاپ: سربي، توضيحات: تمامي صفحات جدولدار، صفحات زوج با رکابه، محل چاپ: هندوستان؛ حيدرآباد دکن، ‌مطبعه: مجلس دائرة المعارف النظاميه، تاريخ: 1328ق، تعداد صفحهها: 85 صفحه؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:19. (نسخة ش: 100).

 

71. منهاج السلامة لاهل الکرامة

از: سيد علي بن ابو القاسم حائري لاهوري رضوي

موضوع: اعتقادات شيعه؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: کتاب مفصلي است «در علم کلام از توحيد تا آخر معاد به عبارات شايسته و تحقيقات بايسته مع اجوبة اعتراضات جميع ملل مختلفه و حل اشکالات سائر مذاهب مخترعه». مولف کتابش را به يک مقدمه و پنج کتاب و يک خاتمه تنظيم نموده و در روز چهار شنبه 15 ذيحجه 1316ق در لاهور به پايان رسانده است.

آغاز: بسمله. الحمدالله المفضل المنعام الذي تحيرت في معرفة ذاته عقول الانام.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده،‌ تاريخ کتابت: ذکر نشده، به اهتمام: مولوي کرم بخش و به فرمان مير عبدالحسين فرزند شهزاده مير عباس عليخان، توضيح: پشت صفحة عنوان اعلان چاپ کتاب به انشاي سيد ابوالفضل رضوي لاهوري برادر مولف و در آن آمده که کتاب به فرمان شهزاده مير عبدالحسين خان مجسريت شهر حيدرآبادي خلف مير عباس عليخان مطبوع گرديده است، فهرست آثار ديگر مولف در آخر کتاب در ص 285 آمده و بعد از آن در صفحة 286 اعلان چاپ و فروش دو جلد از کتاب غايت القصوي در حالات امام زمان (ع) اثر همين مولف چاپ شده است اين اعلان به انشاي سيد ابوالفضل برادر مولف مي‏‌‏باشد، ‌محل چاپ: پاکستان؛ لاهور، مطبعه: اسلاميه پرس، تاريخ: ذي الحجة الحرام1316 هجري قمري (در زمان حيات مولف)، ‌تعداد صفحهها: 286؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:23. (نسخة ش: 101).

 

72. کتاب الاعتبار في بيان الناسخ و المنسوخ من الاخبار

از: ابوبکر محمد بن موسي همداني معروف به حازمي (متوفي 584)

موضوع: علوم حديث؛ زبان: عربي

کتابشناسي: رسالة مهمي است در ناسخ و منسوخ احاديث حضرت رسول|.

آغاز: بسمله. الحمدالله الکبير المتعال الکثير النوال المنعم المفاضل الموصوف بالقدرة و الکمال.

نوع چاپ: سربي، ‌توضيح: در ص 248 خاتمة الطبع آمده و در آن نوشته شده که اين چاپ از روي نسخة متعلق به مولوي ابومحمد زينالعابدين بن الشيخ الحاج المرحوم ابيالقاسم ذکيالدين الآروي الشاهآبادي البهاري و آن نسخه از نسخة شيخ حاج عبدالحي لکهنوي نوشته شده بود و مرحوم عبدالحي نسخة خود را مقابله و تصحيح نموده و لکن مواردي اشکال باقي مانده بود که توسط مولوي زينالعابدين از روي نسخة موجود در گنجينة کتب مولوي خدابخش خان مقابله و تصحيح گرديد، پس از آن توسط محصصان مطبعه با نسخة کهني که به مولوي حلاج محمد عبدالرحمن مدراسي تعلق داشت مقابله گرديد. و در هنگام طبع نيز مولوي ابومحمد زينالعابدين يادشده براي دومين بار آن را ملاحظه و تصحيح نمود و همچنين سّيد ابوبکر بن عبدالرحمن بن شهاب الدين علوي حسيني نيز آن را ملاحظه و تصحيح نموده است، فهرست مطالب کتاب در آخر آن در هفت صفحه آمده، محل چاپ: هندوستان؛ حيدرآباد دکن، مطبعه: مجلس دائرة المعارف النظاميه، ‌تاريخ: 1319ق، تعداد صفحهها:256؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:21. (نسخة ش: 102).

73. شرح اوراد فتحيه

از:ملا محمد جعفر صاحب جعفري

موضوع: عرفان و دعا؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: شرح اوراد فتحيه منسوب به امير سيدعلي همداني است. در پايان اين شرح تحت عنوان فائده آمده که:

فائده بر ضمير مهر تنوير طالبان راه خدا و واقف اسرار اله اخفا مباد که کتاب لاجواب سراسر انتخاب المسمّي به خلاصة الاوراد که از تصنيف حضرت مولانا حاجي شاه وجيه الله رحمة الله عليه است الحق کتابيست براي رواي حاجات مومنين قوة و براي مسلمين سرماية فتوت، لهذا اين حقير چون فوائد عجيبه و غريبة او را ديده مناسب دانست که براي رفاه مؤمنين آن را نيز در شرح خود درج نمايد فقط.

معلوم نيست عبارت ياد شده از شارح است يا از ناشر کتاب، در هرحال در اين نسخه بعد از عبارت ذکر شده، مطلبي ذکر نشده است.

آغاز: بسمله. الحمدالله الذي فتح علي المستفتحين ابواب الفتوح و جعل الاوراد الفتحيه اورادا للتراکيب علي النفس المجموع.

نوع خط: نستعليق،‌ کاتب: ناشناخته، تاريخ کتابت: ذکر نشده، محل چاپ: هند؛ لکهنو، مطبعه: نول کشور،‌ تاريخ: بدون تاريخ، تعداد صفحهها: 112؛ اندازه: 15*23؛ تعداد سطور: 23. (نسخة ش: 103).

 

74. مجموعه

مجموعهاي که در آن سه رساله در فقه شيعه با هم چاپ شده است. اولي مناسک حج شيخ انصاري با حواشي ميرزاي شيرازي، دومي مناسک حج شيخ زينالعابدين مازندراني، هر دو رسالة مذکور را شيخ محمد حسين مازندراني فرزند شيخ زينالعابدين تحشيه و نظراتش را در حاشيه مرقوم نمودهاند. رسالة سوم اعمال مستحبه مکه و دعاي عرف امام حسين× و امام سجاد×. تفصيل آنها بدين شرح مي‏‌‏باشد:

1. مناسک حج (ص 1ـ77)؛

از: شيخ مرتضي انصاري

موضوع: فقه شيعه؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: رسالة مختصري است در احکام حج عمره و تمتع، که در اين چاپ حواشي ميرزاي شيرازي و ملا محمد حسين مازندراني در هامش آن چاپ شده و تقريظ آنها در صحت عمل به رساله در اول آن آمده است.

آغاز: بسمله. الحمدالله رب العالمين و الصلوة و السلام علي خير خلقه محمد.

2. مناسک حج (ص 80ـ108)؛

از: شيخ زينالعابدين مازندراني

موضوع: فقه شيعه؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: رسالة کوتاهي است در احکام حج عمره و تمتع. در اين چاپ ملا محمدحسين مازندراني (فرزند مولف) در هامش آن چاپ شده و تقريظ مولف و فرزندش در صحت عمل به رساله، در اول آن آمده است.

آغاز: بسمله. الحمدالله رب العالمين و الصلوة و السلام... و بعد اين چند کلمه بر سبيل اختصار در مسائل حج و عمره.

3. الاعمال المستحبه للاماکن المتبرکة (ص 1ـ60)؛

از: ناشناخته

موضوع: دعاي شيعه؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: عنوان رساله در صفحة عنوان چنين است:

الاعمال المستحبه للاماکن المتبرکة في مکة و المدنية مع دعاء الصحيفة ليوم العرفة و دعاء آخر ليوم العرفة من سيد الشهداء و الاعمال و الزياران للمدنية و ما يتعلق بها.

آغاز: بسمله. اعمال اماکن مکة، من جملتها دعاء الصحيفة ليوم العرفة في عرفات حال وقوفک مع الخشوع و الخضوع و هو هذا دعاء الصحيفة ليوم العرفة.

نوع خط مجموعه: نسخ، کاتب مجموعه: محمدعلي لاري الشهير به نخبةالکتّاب بن آقا محمدکاظم لاري، تاريخ کتابت: ذيقعده 1314ق، به اهتمام: محمد يوسف علي خان، حسب فرمايش مولوي سيد علي نقي صاحب قبله، توضيح: تمامي صفحات جدولدار، صفحات زوج رکابهدار، محل چاپ: هندوستان؛ حيدرآباد دکن، مطبعه: عزيز دکن، تاريخ: 1314ق، تعداد صفحهها: 108+60؛ اندازه: 15*24؛ تعداد سطور:17. (نسخة ش: 104).

 

75. صدقه جاريه شرح فارسي مختصر قدوري

از: عبدالله جامي بن مولوي حاجي نور محمد بن محمد لعل دين بن محمديوسف

موضوع: فقه حنفي ؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: شرح فارسي مختصر قدوري تاليف ابوالحسن ابن احمد بن محمّد بن جعفر بغدادي معروف به قدوري است. اين شرح در روز جمعه دهم جمادي الثاني 1322ق پايان يافته است.

آغاز: بسمله.الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلوة و السلام علي سيدنا و مولينا و حبيبنا و شفيعنا محمد.

نوع خط: نسخ، کاتب:ذکر نشده، تاريخ کتابت: جمعه 10 جمادي الاخر 1323، به اهتمام: حسب فرمايش انجمن نعمانيه لاهور، توضيح: تمامي صفحات جدولدار، صفحه اول داراي کتيبه، محل چاپ:  پاکستان؛ لاهور، مطبعه: فيض عام، تاريخ: 1320ق، تعداد صفحهها: 1036؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:21. (نسخة ش: 105).

 

76. الدرّ الاصفی و الزبرجد المصفّی في مدح سيدنا محمد المصطفی|

از: ابوالعباس سيدي احمد البهلول

موضوع: ادبيات عرب، مدايح، مدح پيامبر|؛ زبان:عربي منظوم.

کتابشناسي: مخمساتي است که شاعر در مدح حضرت پيامبر| سروده و به ترتيب حروف تهجي (با لحاظ حرف اول بيت آغاز هر تخميس) مرتب نموده است. در هر حرفي يک مخمس آمده و هر مخمس داراي بيست بند، و در کل کتاب داراي 1400 بيت مي‏‌‏باشد.

آغاز: بسمله. حمدالمن سقي اهل محبته من حياض تفضلاته عسلا مصفي و صاغ لهم عقود آداب.

 

نوع چاپ: سربي،به اهتمام: علي ذمة رشيد ابن مرحوم السيد الداود السعدي مالک مطبعه، توضيح: تمامي صفحات جدول‏دار، صفحات زوج رکابه‏دار، در شروع هر قطعه در حاشيه آن بيتي در صلوات بر نبي| چاپ شده است، محل چاپ: هندوستان؛ بمبئي، مطبعه: مطبعة البيان واقع در خيابان هندي بازار بمبئي، مالک مطبعه رشيد بن سيدداوود سعدي، تاريخ: 1313ق، تعداد صفحه‏ها: 88؛ اندازه: 17*24؛ تعداد سطور: 19. (نسخة ش: 106).

 

77. ]روزنامه فارسی هندوستان[

موضوع: تاريخ سياسي؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: شماره‏اي از روزنامة سياسي است که به فارسي در هندوستان منتشر مي‏‌‏شده و منعکس کننده سياست خارجه انگليس در آسيا بوده است. اين شماره در سال 1320ش در هنگامي که جنگ جهاني دوم در جريان بود منتشر گرديده است. متاسفانه صاحب امتياز اين روزنامه معلوم نگرديد. به احتمال زياد نسخه‏اي از روزنامة «اوده اخبار» كه توسط منشي نول كشور باشد كه در لكهنو منتشر مي‏‌‏گرديد. در اول آن نوشته شده:

اتحاد ملل خاور ميانه و نزديک موجب بقاي صلح و آسايش در جنوب باختري آسيا و کمک به اين اصل مرام ما است. مقالاتي که با رعايت کامل بي‏طرفي و عدم مداخله در طرز حکومت‏هاي خاورميانه و نزديک تهيه شده باشد پذيرفته مي‏‌‏شود. بهاي اشتراک در هندوستان، سالانه 3 روپيه، تک شماره 4 آنه، براي کشورهاي بيگانه باضافه اجرت پست.

عنوان مطالب اين شماره عبارت است از:

1. جهان آزاد: استعفاي شاه يا سطري از تاريخ، مقاله‏اي از نويسنده‏اي که نامش ذکر نشده و در آن استعفاي رضا خان در 25 شهريور 1320ش ذکر و از سياست‏هاي وي انتقاد شده است و در اثناي اين مقاله تصوير دورنمايي از شهر زيباي کابل چاپ شده است، ص 1ـ7؛

2. حوادث سياسي که در آن حملة آلمان به روسيه در جنگ جهاني دوم ذکر و تحليلي از اوضاع دو طرف جنگ عرضه شده است، ص 7ـ8؛

3. اخبار روزهاي گذشته، شامل عزيمت شاه از ايرن، جنگ در روسيه، فشار آلمان به ترکيه و بلغارستان براي کمک به آلمان در جنگ، اخبار جنگ در مديترانه، ص 9ـ11؛

4. دموکراسي سخنوري از دهلي، چهار شنبه 17 سپتامبر 1941م، ساعت ده شب دهلي، سخنراني کوتاهي است دربارة دموکراسي و حکومت، ص 12ـ15؛

5. ايران و هندوستان،بخش سوم، در اين بخش نمايي از اوضاع سياسي و اجتماعي و اقتصادي هند ذکر گرديده و ادامه آن به شماره بعدي موکول شده است، ص 16ـ21؛

6. کابل، نوشته کوتاهي است دربارة جغرافياي طبيعي شهر کابل، ص 21ـ22؛

7. اشک عاشق، بخش چهارم، مقالة ادبي سياسي در بارة جنگ جهاني دوم است، که بخشي از آن در اين شماره چاپ شده است، ص 23ـ24.

آغاز: جهان آزاد، استعفاي شاه يا سطري از تاريخ، روز 25 شهريور 1320 موقعي که روزنامه‏ها زير چاپ و در شرف انتشار بود، خبر استعفاي پهلوي از مقام سلطنت رسيد و همان خبر بدون اظهار نظر در شمارة قبل مورخ همان روز درج گرديد اينکه که پرده بالاتر رفته و خواهي نخواهي صحنة شرر بار حکومت شانزده ساله با تمام مختصات و سرائرش نمايان و دربرابر ديده عالميان قرار مي‏‌‏گيرد.

نوع چاپ: سربي، محل چاپ: هندوستان؛ ذکر نشده، مطبعه: ذکر نشده، تاريخ: 1320 خورشيدي. تعداد صفحه‏ها:24؛ اندازه: 18*24؛ تعداد سطور: 21. (نسخة ش: 107).

 

78. دستور العلماء ]جامع العلوم الملقب بـ دستور العلماء[

از: عبدالنبي بن عبدالرسول العثماني الاحمد نگري

موضوع: فرهنگ اصطلاحات علوم؛ زبان: فارسي.

کتابشناسي: فرهنگ اصطلاحات و واژه‏هاي متداول در علوم است، که به ترتيب حروف تهجي و به صورت علمي تعريف و توضيح داده شده است. مولف تاليف اين کتاب را در روز جمعه 14 محرم 1137ق به پايان رسانده است.

 

در صفحه عنوان اين نسخه نوشته شده: «الفن الثاني من کتاب جامع العلوم الملقب بدستور العلماء» و در بالاي صفحه عنوان‏ها نوشته شده «ضميمة دستور العلماء». اين نسخه از حرف الف تا ياء را شامل و ضميمه‏اي است که مولف خود بر کتابش نوشته است.

آغاز: بسمله. باب الالف مع الالف، الاحمد، و في حديقة الحقيقة للحکيم السنائي رحمة الله عليه:

           گفت احمد از صراط مستقيم       نام من احمد ولي خالي ز ميم

نوع چاپ: سربي، به اهتمام: به امر السيد ابو الفرح يوسف الحسيني الحيدرآبادي، توضيح: بعد از اتمام کتاب دو قصيده فارسي در وصف کتاب در ص 217ـ220، در ص 221ـ223 تقويمي با ذکر نام ماه‏هاي شمسي آمده است، محل چاپ: هندوستان؛ حيدرآباد دکن، مطبعه: دائرة المعارف النظاميه تحت ادارة امير الحسن النعماني مدير المطبعه، تاريخ: 1331ق، تعداد صفحه‏ها: 223؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:21. (نسخة ش: 108).

 

79. رسايل تسعه رفيع الدين دهلوی

از: محمد رفيع الدين فرزند حضرت شاه ولي‏الله صاحب محدث دهلوي

موضوع: عرفان؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: نه رسالة کوتاه از مولف است در عرفان و اخلاق و آداب، با اين عنوان‏ها: 1. حل معما 2. شرح چهل کاف 3. جوابات سؤالات اثناعشره 4. مکتوب بجواب شاه غلام علي‏صاحب 5. نذور بزرگان 6. رسالة بيعت 7. حملة العرش در پايان اين رساله شرحي برچند رباعي عرفاني آورده است 8. اذان نماز 9. فوائد نماز.

آغاز: بسمله. بعد از حمد حضرت اله و درود بر پيغامبر والاجاه و بر آل و اصحاب دين‏پناه بنده مسکين.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذكر نشده، تاريخ کتابت: ذكر نشده، توضيح: به تصحيح تمام از سيد ظهيرالدين عرف سيداحمد بن مولانا سيد معزالدين بن مولوي سيد ناصرالدين دهلوي نقشبندي، در ص 2 و 41 و 42 فهرست کتب مطبوعه فارسي و اردوي مطبعهء احمدي ذکر شده است، محل چاپ: هندوستان؛ دهلي، مطبعه: احمدي، تاريخ: 1314ق، ‌تعداد صفحه‏ها:42؛ اندازه: 15*23؛ تعداد سطور: 21. (نسخة ش: 109).

 

 

80. ورثة الانبياء (زندگينامه دلدارعلي نقوي) (ج 1)

از: علامه آيت‏الله سيداحمد بن محمدابراهيم علامه هندي

موضوع: تاريخ، زندگي‏نامه؛ زبان: فارسي و عربي

کتابشناسي: زندگي‏نامه علامه سيد دلدارعلي نقوي نصيرآبادي لکهنويي است، که فقط جلد اول آن تاليف شده است.

آغاز: بسمله. الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام علي سيدنا محمد و آله اجمعين اما بعد در اين ايام فرحت فرجام.

نوع خط: نستعليق، کاتب: سيد شمشير حيدر، تاريخ کتابت: 1336ق، به اهتمام: سيدجليل داروغه سيد محمد صاحب، توضيح: در صفحة عنوان آمده که «به يادگار حجةالاسلام و المسلمين مجدد دين ختم‏المرسلين حضرت غفران‏مآب نور ضريحه از دار التبليغ لکهنو شايع شد»، غلط‏نامه کتاب در ص 2 و ص 3و 4 آمده است، محل چاپ: هند؛ لکهنو، مطبعه: چاپخانه تصوير عالم، تاريخ: 1336ق، تعداد صفحه‏ها: 162+4؛ اندازه: 13*21؛ تعداد سطور: 23. (نسخة ش: 110).

 

81. مظهر العجم در سوانح عمری حاجی بابا اصفهانی

از: مترجم آقاي ميرزا اسدالله خان شوکت‏الوزرا

موضوع: سفرنامه؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: ترجمة سفرنامه حاجي بابا اصفهاني تاليف جيمز موريه است. در اول اين کتاب محمدحسن نجفي طي يادداشتي مرقوم نموده‏اند که در صفحة 19 ايران باستان شمارة 26 و 27 مي‏‌‏گويد که شيخ احمد روحي که در سال 1312ق در تبريز گشته شد مترجم کتاب حاجي باباي است که از انکليسي به فارسي ترجمه نمود.

آغاز: بسمله. حمد نامحدود حق معبود ودودي است که ذاتش بسيط و قدرتش محيط علمش ازلي و حياتش لم يزلي و لايزال است.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ميرزاعلي ابن حاجي نصرالله شيرازي،‌تاريخ کتابت: چهارشنبه بيستم جمادي الاول 1323ق،‌ به اهتمام: ميرزامحمد ملک‏الکتّاب شيرازي المخاطب بخان صاحب، توضيح: تمامي صفحات جدول محرر، صفحات زوج رکابه‏دار، چند حاشيه کوتاه از محمدحسن نجفي که بعد از چاپ نوشته در هامش نسخه
ديده مي‏‌‏شود، در صفحة آخر آمده که به موجب قانون 25 سنه 1867 عيسوي در دفتر رجستر کورنمنت بمبئي ثبت گرديد، محل چاپ: هندوستان؛ بمبئي، مطبعه: مطبع فيض‏رسان، تاريخ: 1867 ميلادي، تعداد صفحه‏ها: 346؛ اندازه: 18*26؛ تعداد سطور: 25. (نسخة ش: 111).

 

82. مؤيد الفضلا (جلد اول از کتاب الف تا کتاب الضاد)

موضوع: فزهنگ فارسي به فارسي؛ زبان: فارسي

از: محمد لاد

کتابشناسي: فرهنگ معروفي است در لغات و کنايات و اصطلاحات مورد استفادة شاعران در عربي و فارسي به ترتيب حروف تهجي.

آغاز: بسمله. محامد متوافر و مدائح متکاثر مر دادار دانا و قادر توانا را که.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: 1899م، به اهتمام: منشي پراگ نراين صاحب، توضيح: در صفحة آخر نسخه آمده است: «به تصحيح تمام و تنقيح مالا کلام به مقابلة چهار نسخه قلميه علي‏الخصوص از نسخه‏اي که خاص مسوّدة مصنف مغفور بود... بار دوم به طبع در آمد»، خاتمة الطبع از جانب کاپردازان مطبع ئر ص 566 و فهرست فرهنگ‏هاي عربي و فارسي و کتب طبي فارسي و عربي در ص 567و568، تمامي صفحات جدول دو ستوني، محل چاپ: هندوستان؛ کانپور، ‌مطبعه: منشي نول کشور، ‌تاريخ: 1899 ميلادي، تعداد صفحه‏ها:568؛ اندازه: 17*26؛ تعداد سطور: 25. (نسخة ش: 112).

 

83. مجموعه

مجموعه دو كتاب در صرف و نحو كه در شبه قاره كتاب درسي حوزه‏هاي علميه بوده، و هر كدام چاپ جداگانه دارند. با اين مشخصات:

1. تشريح الحروف

موضوع: ادبيات فارسي؛ زبان: فارسي منظوم

از: ناشناخته

کتابشناسي: منظومه‏ايست کوتاه در ادبيات فارسي که در حواشي شواهدي از شاعران فارسي نيز بيان شده است.

آغاز: بسمله.

گوييم توحيد خدا من بعد نعت مصطفي  پس بهر نفع طالبان مقصود را سازم ادا

فاعل تکلم اتصال اشباغ قسم مصدر دعا     مفعول زائد حسن بس نسبت لقب ندبه ندا

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، ‌تاريخ کتابت: 1259ق، به اهتمام: به دستياري کارگزاران مطبع مصطفايي محمد مصطفي خان ولد محمد روشن خان، توضيح: در اين چاپ منظومه به صورت پنج سطري در هر صفحه تحرير شده و در لابلاي سطور و در حواشي با شماره‏هاي شاخص به فارسي شرح شده است، محل چاپ:  هند؛ ذکر نشده،‌ مطبعه: مصطفايي محمد خان مصطفي، ‌تاريخ: 1262ق، تعداد صفحه‏ها: 16؛ اندازه: 17*27؛ تعداد سطور: 5.

2. مصباح في النحو

از: ابو المکارم مطرزي

موضوع: ادبيات عربي، نحو؛ زبان: عربي

کتابشناسي: رسالة معروفي است در نحو عربي.

آغاز: بسمله. اما بعد حمد الله ذي الانعام جاعل النحو في الکلام کالملح في الطعام.

نوع خط: نستعليق،‌ کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: ذکر نشده، توضيح: در حواشي و لابلاي سطور با شماره‏هاي شاخص شرح شده است، در آخر قطعه‏اي در سه بيت به فارسي در تاريخ طبع کتاب، به تصحيح و تحشي مولوي محمد صالح مطابق با نسخة صحيحة مولوي عبدالقدوس صاحب،‌ به اهتمام: سيد محمد الزمان صفوي به فرمايش رمضان علي‏خان صاحب فرزند قنبر علي‏خان داروغه، محل چاپ: هند؛ نام شهر ذکر نشده،‌ مطبعه: مطبع حيدري سيد محمد الزمان صفوي، ‌تاريخ: 1261ق، تعداد صفحه‏ها: 72؛ اندازه: 17*27؛ تعداد سطور: 9. (نسخة ش: 113).

 

84. عدة الاصول (ج 1 و 2)

از: شيخ طوسي ابوجعفر محمد بن حسن طوسي (م 462ق)

موضوع: اصول فقه؛ زبان: عربي

کتابشناسي: کتاب معروفي است در اصول فقه شيعه.

آغاز جلد اول: بسمله. الحمد لله وحده و الصّلوة علي خير خلقه محمد و آله الطّيبين.

نوع خط: نسخ،‌ کاتب: محمد اردکاني،‌ تاريخ کتابت: دوشنبه 2 ربيع الثّاني 1318 هجري قمري، به اهتمام: ميرزا محمد شيرازي مشهور به ملک‏الکتاب، توضيح: در صفحة عنوان و آخر کتاب آمده که: اديب اريب شيخ علي خراساني حايري معروف به شيخ الرئيس امر به تصحيح و طبع اين کتاب نموده و ميرزا محمد شيرازي مشهور به ملک‏الکتاب در امتثال امر وي اقدام به تصحيح و نظر آن نموده است، در صفحة اول تملک محمد حسن نجفي کاشاني در روز جمعه 19 محرم 1322ق، در صفحة آخر اعلان فروش کتاب‏هاي عربي و فارسي از سوي کتابفروشي حاج شيخ علي محلاتي در بمبئي که 24 کتاب شيعي را معرفي نموده است، محل چاپ: هندوستان؛ بمبئي،‌ مطبعه: دت پرساد،‌ تاريخ: 1312ق. تعداد صفحه‏ها: 162+128؛ اندازه: 18*27؛ تعداد سطور: 27. (نسخة ش: 116).

 

85. اخلاق جلالی ( لوامع الاشراق)

از: ملاّ جلال‏الدين دواني (م 908ق)

موضوع: اخلاق؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: کتاب معروفي است در اخلاق شامل يک مقدمه و سه  لامع و هر لامع در چند لمعه، با اين عنوان‏ها:

لامع اول: در تهذيب اخلاق، شامل ده لمعه؛

لامع دوم: در تدبير منزل، شامل شش لمعه؛

لامع سوم: در تدبير مدن و رسوم پادشاهي، شامل هفت لمعه؛

مغرب در بعضي لواحق: شامل وصاياي افلاطون و وصاياي ارسطاطاليس.

آغاز: بسمله. افتتاح کلام به نام واجب‏الاعتصام سلطاني سزد که به امر نافذ ازلي جنود مجنده اعيان ممکنات را از سرحد عدم به دارالملک وجود متوجه ساخت.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: ذکر نشده، به اهتمام: منشي پراگ نراين صاحب مالک مطبعه نول کشور، توضيح: شرح و توصيح مطالب کتاب در هامش نسخه با نشان‏هاي «مولانا هادي‏علي، مولوي محمد عبدالغفور، مولوي محمد عبدالله، اخلاق محسني و غيره» با شماره‏هاي شاخص و به فارسي آمده است، صفحة اول کتبيه و داخل آن بسمله، تمامي صفحات جدول‏دار، در آخر نسخه ص 338ـ348 چند خاتمةالطبع آمده بدين ترتيب:

خاتمةالطبع چاپ سابق که به قلم مولوي محمد عبد الغفور بوده، به نثر و در آخر دو بيت به فارسي در تاريخ تصحيح آن سال 1283ق؛

دو بيت به فارسي از منشي فداعلي متخلص به عيش؛

خاتمةالطبع چاپ سابق به قلم منشي کالکا پرشاد موجد، به نثر و پس از آن دو قطعه از وي به فارسي هر کدام در 13 بيت در تاريخ طبع در سال 1883م؛

در آخر نسخه ص 349ـ350 فهرست مطالب کتاب آمده و در دو صفحه آخر نسخه نيز فهرست کتاب‏هاي فارسي و اردو موجود در کتابفروشي براي فروش با ذکر قيمت هرکدام درج شده است.

محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: منش نول کشور، تاريخ: ربيع الاول 1318 برابر با جولاي 1900 ميلادي، تعداد صفحه‏ها:352؛ اندازه: 17*26؛ تعداد سطور:12. (نسخة ش: 117).

 

86. مجموعه چهار منشآت

1. انشاي عجيب

از: محمدجعفر بن محمدفاضل قادري

موضوع: ادبيات‏ـ منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: کتاب آموزش نگامه‏نگاري است که در سه نوع (مکاتبات، مراسلات، رقعات) تنظيم گرديده است. مولف آن را براي تعليم محمد نواز که در منزل پير محمد ولد شيخ محمديوسف ساکن بوده نگاشته و در آن از منشآتي را که خود «در سالف ايام از طرف خود و بعضي دولتمردان و برادران ستوده فرجام» نگاشته بود درج نموده است.

آغاز: بسمله. منّتهاي بي‏منتها و ستايش‏هاي لاانتها مر خالقي را رواست.. نوع اول در مکاتبات مکاتبه اول به خدمت ارشادمآب قدوةالسالکين... شيخ محمد خرم.

حواشي: توضيح متن تمامي رساله‏ها با شماره‏هاي شاخص در حاشيه

2. انشاي خليفه (ص 1ـ54)

از: خليفه شاه محمد قنوجي زنده در 1085ق

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: مولف در اين رساله منشآت خود را در چهار فصل (مکتوبات، رقعات، مراسلات تهنيت‏آميز و مکاتبات تعزيت‏انگيز، آداب و القاب) و يک خاتمه تنطيم نموده، و تاليف آن را در سال 1085ق در شهر قنوج به پايان رسانده است.

آغاز: بسمله. ستايش و نيايش مر احدي را که کاتب فصاحت بيان خرد.

منتخب اشعار يا ملحقات انشاي خليفه (ص 55ـ66)

از: ناشناخته

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: مولف در اين رساله ابياتي از شاعران پارسي را در چند بخش و هر بخش با عنوان خاصي، نمونه‏اي از عنوان‏هاي آن عبارت‏اند از: اشعار نامة پيغام، اشعار در بيان شوق و تمنا، اشعار ذکر وداع، اشعار از مسافر به مقيم، اشعار مقيم به مسافر، اشعار مناسب بزرگان که کوچکان و متوسلان نويسند، اشعاري که بزرگان و عمدگان به فرزندان و نوکران نويسند، اشعار در بيان نصايح و تاسف و غيرت، اشعار وعده و عهد و پيمان....

آغاز: بسمله.انتخاب اشعار مکتوبي از شعراي متقدمين منشيان را ضروريست از گلزار ايران نموده شد، اشعار نامة پيغام:

                 بـه پايان آمد اين دفتر حکابت همچنان باقي

                 به صد دفتر نشايد گفت حسب الحال مشتاقي

3. انشاي دلگشا

از: سيد نثارعلي بخاري بريلوي

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: منشآت مولف است که در چهار قسم (طبقه اعلي، طبقة اوسط، طبقة ادني، تمسکات شرعي و صورت حال و...) تنظيم نموده است.

آغاز: بسمله. بعد از حمد و ثناي حق سبحانه تعالي و دورد بر پيغمبر محمد مصطفي و آله و اصحابه شانهم اعلي بر ارباب کياست و ذکا پوشيده و مخفي نماند.

4. دستور الانشاء معروف به انشاي فائق.

از: محمد فائق

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: منشآتي است که مولف به قصد آموزش از مکاتبات خود در پنج فصل (در تحرير القاب و آداب که خردان به بزرگان مي‏‌‏نويسند، در تسطير القاب و آداب که همسران به همسران مي‏‌‏نگارند، در تسويد القاب و آداب که بزرگان به خردان رقم مي‏‌‏سازند، در ترقيم پروانه و شقه و فارغطي و غيره، در نوشتن بعضي خطوط ضروري و کاغذ شرعي) تنظيم نموده است.

آغاز: بسمله. سپاس بي‏قياس قديمي را که قلم قدرت او رقوم هستي.

نوع خط مجموعه: نستعليق، کاتب: ذکر نشده،‌ تاريخ کتابت: ذکر نشده،‌ توضيح: در حواشي برخي توضيحات و اضافات با شمارة شاخص آمده است، رساله پنجم گويا از آخر بعد از ص 28 اوراقي افتادگي دارد، محل چاپ: هندوستان؛ کانپور، مطبعه: نول کشور، تاريخ: جولاي 1885م، تعداد صفحه‏ها: 32+66+66+28؛ اندازه: 18*26؛ تعداد سطور: 19. (نسخة ش: 118).

 

87. مجموعه‏ای شامل پنچ رساله در منشآت فارسی

بدين ترتيب:

1. بهار عجم (24ص)

از: سيد امانت‏علي بن سيد عبادالله

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: 121 رقعه از منشآت مولف است که وي براي يادگيري جمع‏آوري نموده است.

آغاز: بسمله. بعد از حمد خدا و نعت سيدالانبيا صلي الله عليه و آله و اصحابه اجمعين چنين مي‏‌‏گويد سيد امانت‏علي بن سيد عبادالله.

2.  انشاي خليفه (56ص)

از: خليفه شاه محمد قنوجي زنده در 1085ق

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: در مجموعه ش 119 رساله اول معرفي گرديد ولي اين نسخه چاپ ديگري است. اين چاپ به اهتمام محمد عبدالرحمن بن حاجي محمد روشن خان خنفي صورت گرفته و در آخر آن مهر مربعي وي چاپ شده است.

3. رقعات عالمگيري (48ص)

از: عالمگير شاه

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: 129 رقعة کوتاه که از منشآت عالمگير شاه انتخاب و در اين رساله نقل شده است.

آغاز: بسمله: بعد انشاي ثناي پادشاهي که سلطنتش مصون از زوال.

4. انشاي منير (40ص)

از: منير لاهوري

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: در اين رساله منير لاهوري 57 مکاتبه از «مکاتيبي را که از زبان خديو پاک روان سيف خان به بعضي خوانين ستوده آيين» نوشته بود جمع‏آوري نموده است.

آغاز: بسمله. بعد از حمد ايزد جلّ و علاو پس از درود سيد المرسلين

5. رقعات امان‏الله حسيني (30ص)

از: امان‏الله حسيني (م 1047ق)

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: رقعاتي که مولف از منشآت خود براي آموزش نحوة نامه‏نگاري جمع‏آوري نموده است.

آغاز: حمد وافر خدايي را که ياقوت قوت ناطقه بي‏بها در عقد انشاي کبرياي او بي‏بهاست.

نوع خط مجموعه: نستعليق، کاتب: خواجه محمدحسين، تاريخ کتابت: رساله اول و دوم 1276، رسالة سوم 1317، رسالة چهارم 1286، رسالة پنجم 1279ق، به اهتمام: محمد عبدالواحد ولد محمد مصطفي خان فرزند حاجي محمدروشن خان
و فرزندش محمد عبدالواحد، توضيح: تمامي صفحات جدول‏دار، در حاشيه هر پنج رساله توضيحاتي با شمارة شاخص تحرير شده است، محل چاپ: هندوستان؛ کانپور، مطبعه: مصطفايي محمد مصطفي خان، تاريخ:1276ق، تعداد صفحه‏ها: 24+56+48+40+30؛ اندازه: 17*27؛ تعداد سطور: 23. (نسخة ش: 120).

 

88. زبدة الاصول

از: بهاءالدين محمد بن حسين عاملي، شيخ بهايي (1030ق)

موضوع: اصول فقه ؛ زبان: عربي

کتابشناسي: کتاب معروفي است در اصول فقه، اين کتاب قبلا کتاب درسي اصول فقه در حوزه‏هاي عمليه شيعه در ايران بوده و شروح متعددي بر آن نوشته شده است.

آغاز: بسمله. ابهي اصل بمبني عليه الخطاب و اولي قول فضل ينتمي اليه اولو الالباب حمد من تنزه عن وصمة التحديد.

نوع خط: نسخ و نستعليق، کاتب: ميرزا محمد علي مالک مطبع جعفري، تاريخ کتابت: 1307ق، به اهتمام: مولوي ميرزا محمد علي مالک مطبع جعفري، توضيح: در هامش نسخه حاشيه‏هايي دارد با شماره‏هاي شاخص و با نشان‏هاي «منه ره، ملا صالح، و غيره» اين حاشيه‏ها را سيد محمدحسين صاحب بن ملک العلماء جناب بنده حسين صاحب، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: جعفري، تاريخ: 15 ذيحجة 1307، تعداد صفحه‏ها: 56؛ اندازه: 17*27؛ تعداد سطور: 15. (نسخة ش: 121).

 

89. مينابازار (زنانه‏بازار)

از: ارادت خان واضح (1128ق)

موضوع: ادبيات؛ زبان: فارسي مسجع

کتابشناسي: نثر ادبي پارسي که نظير مقامات حريري به صورت مسجع انشاء شده ولي بخش‏هاي آن کوتاه است. در اين رساله مولف با توصيفي ادبي و نثر متکلفانه بازار زنان را وصف نموده و دکان‏ها و اجناسي در آن‏ها را که مورد توجه و و نظر زنان است به صورت ادبي وصف نموده است. به همين دليل اين رساله به زنانه‏بازار نيز شهرت دارد. عنوان بخش‏هاي آن عبارت‏اند از:

وصف دکان جوهري، وصف دکان بزاز، وصف دکان گلفروش، وصف دکان حلوائي، وصف دکان عطار، وصف دکان ميوه‏فروش، وصف دکان تنباکو‏فروش، وصف دکان تنبولي، وصف دکان سبزي‏فروش، خاتمه.

در فهرست كتاب‏هاي چاپ سنگي، نوشاهي، ج 1، ص 503، عنوان شده که اين رساله به ظهوري نيز نسبت داده شده است.

آغاز: بسمله. عصمتيان روپوش حياپرور و خلوتيان عفت‏کوش پاک‏نظر را مژده باد.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ناشناخته، تاريخ کتابت: 1265ق، ‌توضيح: در آخر نسخه تاريخ طبع کتاب در دو بيت فارسي از شاعري با تخلص موجد، شرح لغات و اصطلاحات با شمارة شاخص در حاشية تمام صفحات، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: منشي نول کشور، تاريخ:1284ق، تعداد صفحه‏ها:44؛ اندازه: 17*27؛ تعداد سطور:14. (نسخة ش: 122).

 

90. مجموعه

در اين مجموعه چند کتاب صرف و نحو عربي ـ که در مدارس علميه ديني تدريس مي‏‌‏شده‏ـ به چاپ رسيده شده است. شايان ذکر است که همه اين کتاب‏ها يک ناشر و مطبعه ندارند بلکه مطبعه و تاريخ نشر آن‏ها مختلف بوده و در اين چاپ به صورت افست در کنار هم منتشر شده‏اند. مشخصات اين رساله‏ها چنين است:

1. تصريف العزي

از: عزالدين زنجاني

موضوع: ادبيات عرب‏ـ صرف و نحو؛ زبان: عربي

کتابشناسي: نسخة حاضر از آغاز دو صفحه افتادگي دارد.

آغاز: افتادگي از آغاز شروع صفحة 3: «علي فعل مفتوح العين فمضارعه يفعل بضمّ العين».

انجام: و الفعلة بالکسر للنوع من الفعل تقول هو حسن الطعمة و الجلسة. تمت

نوع خط: نسخ و نستعليق، کاتب: محمدحسين، تاريخ کتابت: 1311ق، توضيح: در آخرين صفحة نسخه، نشاني کتابفروشي در لاهور بازار کشميري دکان حافظ دين محمد صاحب تاجر کتب درج شده است، محل چاپ: ذکر نشده، مطبعه: ذکر نشده، تاريخ: 1311ق، تعداد صفحه‏ها: 32؛ اندازه: 17*26تعداد سطور: 11.

2. شرح مائة عامل للجرجاني

از: شارحي ناشناخته

موضوع: ادبيات عرب، صرف و نحو؛ زبان: عربي

کتابشناسي: شرح معروفي است که بر عوامل عبدالقاهر جرجاني که مدت‏ها کتاب درسي در نحو عربي بوده است.

آغاز: بسمله. الحمد لله علي نعمائه الشامله و آلائه الکامله و الصّلوة علي سيدالانبياء محمد المصطفي و علي آله المجتبي اعلم ان العوامل في النحو علي ما الفه االشيخ الامام.

نوع خط: نسخ و نستعليق، کاتب: ذکر نشده، توضيحات: مطالب در هامش نسخه با شماره‏هاي شاخص و به نقل شروح متعدد اين کتاب شرح شده است، بعد از اتمام شرح رساله‏اي با عنوان «ترکيب اصل جمله» به اردو در ص 65ـ80 آمده است، به اهتمام: محمد عبدالعلي مدراسي، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: اصحّ المطابع، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحه‏ها: 64؛ اندازه:17*26؛ تعداد سطور: 9.

3. مراح الارواح

از: احمد بن علي بن مسعود

موضوع: ادبيات عرب،  صرف و نحو؛ زبان: عربي

کتابشناسي: رساله معروفي است در نحو عربي.

آغاز: بسمله. قال المفتقر الي الله الودود احمد بن علي بن مسعود... اعلم لن علم الصرف ام العلوم و النحو ابوها.

نوع خط: نسخ و نستعليق، کاتب: غلام حيدر لکهنوي، توضيحات: اين نسخه چاپ پنجم از اين کتاب است، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: نول کشور، تاريخ: 1901 ميلادي، تعداد صفحه‏ها: 70؛ اندازه: 17*26؛ تعداد سطور: 9.

4. رساله لاميه

از: مولوي سعد الله

موضوع: ادبيات عرب، صرف و نحو؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: رساله کوتاهي در اقسام الف و لام در نحو و معاني و دلالت‏هاي آن با ذکر شواهدي به نظم و نثر براي هر کدام، مولف در آخر آن تفصيل مباحث را به رسالة ديگر خود با عنوان اللامية في اللسان العربية حواله داده است.

آغاز: بسمله. الف لام سه قسم است اسمي به معني الذي و فروع آن.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، توضيحات: حواشي دارد با شماره شاخص، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: نول کشور، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحه‏ها: 7؛ اندازه:17*26؛ تعداد سطور: 17.

5. فصول اکبري

از: علي‏اکبر اله‏آبادي (م 1091ق)

موضوع: ادبيات عرب، صرف و نحو؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: رساله‏اي در صرف افعال عربي، نظير کتاب صرف مير سيد شريف جرجاني و گويا تحريري از آن است.

آغاز: بسمله. الحمد لله رب العالمين و العالمين و الصلوة علي رسوله محمد و آله احمعين بدان علمک الله تعالي که کلمات عررب سه قسمست فعل و اسم و حرف.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، توضيحات: حواشي دارد با شماره شاخص به فارسي، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: نول کشور، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحه‏ها: 93؛ اندازه: 17*26؛ تعداد سطور: 8.

6. گهر منظوم

از: هادي علي در 1261ق

موضوع: ادبيات عرب، صرف و نحو؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: منظومة کوتاهي است در صرف. از آخر نسخة حاضر برگ‏هايي افتاده است.

آغاز: بسمله.

        هزار حمد خداوندگار کن فيکون    که داده است به اشيا خواص گوناگون

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده،‌توضيحات: حواشي دارد با شماره شاخص، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: نول کشور، ‌تاريخ: ذکر نشده،‌تعداد صفحه‏ها: 6؛ اندازه: 17*26؛ تعداد سطور: 17 دو ستوني.

7. ارشاد المواريث در ارث به اردو (64ص)

8. هداية النّحو

از: ناشناخته

موضوع: ادبيات عرب، نحو؛ زبان: عربي و فارسي

کتابشناسي: رسالة معروفي است در نحو که مولف آن را به ترتيب کافية ابن‏حاجب نگاشته است.

آغاز: بسمله. الحمد لله ربّ العالمين و العاقبة للمتّقين و الصلوة علي رسوله محمد و آله و اصحابه اجمعين اما بعد فهذا مختصر مضبوط في النحو جمعه فيه مهمات النحو.

نوع خط: نسخ و نستعليق، کاتب: ذکر نشده، توضيحات: در حاشيه توضيحاتي از کتاب درايه شرح هداية النحو به عربي درج شده است، به تصحيح و تنقيح محمد عبدالاحد، اين نسخه چاپ چهارم کتاب است، به اهتمام: محمد عبدالاحد، محل چاپ: هندوستان؛ دهلي، مطبعه: مجتبايي، تاريخ: 1319ق، تعداد صفحه‏ها: 90؛ اندازه: 17*26؛ تعداد سطور: 15. (نسخة ش: 124).

 

91. ارژنگ چين

از: ناشناخته

موضوع: ادبيات فارسي، خوشنويسي؛ زبان: اردو

کتابشناسي: رساله‏اي در آموزش خوشنويسي خط فارسي و عربي در هفت فصل است. متن رساله به اردو است ولي نمونه‏هايي که براي يادگيري در آن به صورت مرقع نوشته است به فارسي و عربي است.

آغاز: بسمله. بعد حمد خالق ارض و سمايه خاک پا احقر العباد ديبي پرشاد بدايو في خدمت ين خوشنويسان عصر کي.

نوع خط: نسخ و نستعليق، کاتب: اشرف علي، تاريخ کتابت: ذكر نشده، ‌توضيح: در آخر نسخه سي مرقع در خوشنويسي به فارسي و عربي آمده است، محل چاپ: دهلي؛ بمبئي، مطبعه: نول کشور، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحه‏ها: 76؛ اندازه: 17*26؛ تعداد سطور: 23. (نسخة ش: 125).

 

92. رقعات عالمگيری

از: عالمگير پادشاه (م 1118ق)

موضوع: ادربيات فارسي، منشآت؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: صد و هشتاد و يک نامه (رقعه) کوتاه است که عالمگير شاه به فرزندان وبرادران خود نگاشته، دراين رساله براي آموزش نامه‏نويسي به اصناف مختلف مقامات، جمع‏آوري شده است.

کساني که عالمگير شاه اين نامه را خطاب به آن‏ها نوشته، و براي هر کدام القابي اختصاص داده، در مقدمة رساله چنين معرفي شده‏اند:

«پور خلافت و فرزند سعادت توام» کنايه از پاشاه زادة کلان سلطان محمد معظم المخاطب به شاه عالم بهادرست، و در بعض جا سلطان محمد اعظم شاه بهادر بهادر پادشاهزاده ديگر نيز به «فرزند سعادت توام» ملقب شده و «فرزند عاليجاه» خاصة القاب سلطان محمد اعظم شاه بهادر است. «برادر نامهربان» عبارتست از داراشکوه برادر کلان آنحضرت؛ و «فرزند زاده عزيز و فرزند زاده بهادر» اراده است از محمد معزالدين بهادر پسر کلان شاه عالم بهادر؛ «محمد بيدار بخت بهادر مهين پور سلطان محمد اعظم شاه بهادر و فرزند زادهء عظيم القدر»: مراد از محمد عظيم الدين بهادر پسر دوم شاه عالم بهادر؛ «عمدة الملک مدار المهام»: و آن فدوي اشاره است از اسدخان که بعد فوت شايسته خان به خطاب امير الامرا سرافراز يافته؛ و «خان فيروز جنگ» انتخاب است از خطاب غازي‏الدين خان بهادر، «فيروز جنگ و نصرت جنگ» اختصار القاب ذوالفقار خان بهادر، «نصرت جنگ و ميرزا بخشي» ايماست از ميرزا صدرالدن محمد خان صفوي، و «مير آتش از تربيت خال» و «حميد» فقط اختصار اسم حميد الدين خان بهادر.

آغاز: بسمله. بعد انشاي ثناي پادشاهي که سلطنتش مصون از زوال و انتقال است و پس از املاي ستايش جهان نياهي که حلقة بندگيش سرتاسر سلاطين عالمگير اورنگ زيب همايون فال.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: ذکر نشده، به اهتمام: شيخ گلزار محمّد پرنتر چهپا، به فرمايش شيخ مبارک عليب تاجر کتب، توضيح:
به تصحيح جناب مستر محمّد الدين صاحب ايم اي، شرح لغات و اصطلاحت متن در تمامي صفحات، محل چاپ: پاکستان؛ لاهور، مطبعه: گلزار، تاريخ: 1924 ميلادي، تعداد صفحه‏ها: 64؛ اندازه: 16*25؛ تعداد سطور: 17. (نسخة ش: 127).

 

93. ضياء القلوب ]کليات امداديه[

از: حاجي امدادالله مهاجر فاروقي چشتي تهانوي (م 1317ق)

موضوع: ادبيات فارسي، عرفان ؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: رسالة متوسطي است در اذکار و اعمال متفرقه صبح و شام و ذکر سلاسل مشايخ طريقت. اين رساله در ضمن کليات امداديه ـ که شامل آثار و رسائل نظم نثر مولف است‏ـ چاپ گرديده و همه آن به جز اين رساله به زبان اردوست. فهرست رسائل کليات امداديه بدين قرار است:

1. ضياء القلوب (همين رسالهء مورد بحث)، 64ص.

2. فيصلة هفت مسئله، اردو؛

3. ارشاد مرشد، اردو؛

4. مثنوي تحفة العشاق، اردو؛

5. رساله در بيان وحدة الوجود، اردو؛

6. غذاي روح، اردو؛

7. گلزار معرفت، به نظم و اردو؛

8. رسالة دردنامة غمناگ، به نظم و اردو

9. جهاد اکبر، اردو؛

10. نالة امداد و غريب (اردو).

آغاز ضياء القلوب: بسمله. تمامي مراتب حمد مر ذات واحد را که اوست معبود کل و موجود مطلق تعالي شانه.

نوع خط: نستلعيق، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: ذکر نشده، به اهتمام: محمد شمس الدين فرزند شيخ منشي محمد فخر الدين صاحب حسب فرمايش پدرش (شيخ منشي محمد فخر الدين صاحب) وعمويش (منشي محمد بشير صاحب) که هر دو تاجران کتب بودند، محل چاپ:  هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: فخر المطابع، تاريخ: 1324ق، تعداد صفحه‏ها: کليات امداديه282ص، ضياء القلوب 64ص؛ اندازه: 16*25؛ تعداد سطور: 21. (نسخة ش: 128).

 

94. نامه خسروان

از: جلال الدين ميرزا فرزند فتحعلي شاه قاجار

موضوع: ادبيات فارسي، تاريخ (کتاب درسي)؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: تاريخ پادشاهان ايران است از آغاز آباديان تا انجام ساسانيان که براي تدريس در مدارس نوشته شده است.

آغاز: ديباچه نامه بنام خداوند بخشنده مهربان، چنين گويد کمترين جلال پور فتحعلي شاه قاجار چون از آغاز شهرياري گيتي پناه ناصر الدين شاه قاجار.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: 29صفر 1332ق، به اهتمام: سيد عبد الرزاق تاجر کتب چار مينار حيدرآباد دکن حسب فرمايش سررشته تعليمات سرکار نظام، توضيح: در ص 58 برنامة درسي شش گروه به نام‏هاي (جماعت چهارم، جماعت پنجم، جماعت ششم، جماعت هفتم رشديه، منشي اول) و تعداد واحدهاي درسي هرکدام و نام کتاب هر واحد به اردو ذکر شده است، محل چاپ: هند؛ حيدرآباد، مطبعه: ذکر نشده، تاريخ: يکم اسفندار سنة 1323ق، تعداد صفحه‏ها: 58؛ اندازه: 17*24؛ تعداد سطور:21. (نسخة ش: 130).

 

95. صبح صادق

موضوع: ادبيات ؛ زبان: فارسي نثر آميخته به نظم

از: محمد صادق اختر

آغاز: بسمله. شکر و سپاسي که حضرت آفريدگار داناي نهان و آشکار را سزد.

نوع خط: نستعليق، کاتب: وزير علي،تاريخ کتابت: ذكر شده، به اهتمام: شيخ رحيم بخش، توضيح: در صفحة آخر در مطبع نور محمد صاحب طبع شده وجود دارد، محل چاپ: ميرته محلّه بيدواره، مطبعه: چشمة فيض،‌ تاريخ: 1292 هجري قمري 1875 ميلادي،‌ تعداد صفحه‏ها: 26؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور: 23. (نسخة ش: 131).

 

96. مجموعه

در اين مجموعه کتاب مناظر اقليدس تحرير و در پي نوشت آن کتاب نور الناظر از احمد علي جرياگوشي چاپ شده است. مشخصات تفصيلي اين کتاب چنين است:

1. کتاب المناظر

از: حکيم اقليدس

موضوع: طبيعيات؛ زبان: عربي

کتابشناسي: رسالة کوتاه و معروفي است در بيان علمي نحوة ديدن اشياء توسط چشم و بيان آينه‏ها و حکم هر کدام.

آغاز: بسمله. صدر کتاب العين تحدث باستمداد من الاجرام النيره في الجسم الشفاف المتوسط بينها وبين المبقرة.

2. کتاب نور الناظر

از: احمدعلي جرياگوشي

موضوع: طبيعيات؛ زبان: عربي

کتابشناسي: رساله ديگري در علم مناظر و مرايا مي‏باشد.

آغاز: لا اله الا الله له الحمد و الکبرياء و الصلوة علي رسوله خاتم الانبياء و آله و اصحابه العظماء يقول احمد علي الجرياگوشي هذا خلاصة علم المناظرة و هو علم يعرف به احوال المبصرات و تحقيق کيفيتها.

نوع خط: نستعليق، کاتب: ناشناخته، تاريخ کتابت: ذکر نشده، به اهتمام: مولوي عبدالحکيم رشيد طلعت، توضيح: گويا برگ‏هايي از آخر کتاب افتاده است، محل چاپ: هند؛ ذکر نشده، مطبعه: آرمي پريس، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحه‏ها: 96؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور:21. (نسخة ش: 132).

 

97. ديوان ستاک

از: آقا ميرزا محمد خان طلعت يزدي نائيني (پيرنيا)

موضوع: ادبيات فارسي، ديوان‏ها؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: کليات اشعار پيرنياست شامل غزليات به ترتيب حروف تهجي، قصائد و قطعات و رباعيات و سوانح عمري وي. شاعر در اشعارش «طلعت» تخلص مي‏‌‏کند و نام کامل او چنين است:

«محمد بن محمد حسين بن محمد علي بن سليمان بن صادق خان يزدي پنجمين نژاد از احفاد تقيخان حکمران يزد و کرمان متخلص به طلعت و مشهور به پيرنيا».

تفصيل مندرجات اين کتاب چنين است:

1. تصوير شاعر که قبل از عنوان کتاب چاپ شده، و در زير آن دستخط طلعت که بيتي از خودش را که در زير تصويرش چاپ شده پس از چاپ اصلاح نموده است و در بالاي آن دستخط مرحوم محمد حسن کاشاني نجفي که اين نسخه را طلعت به کتابخانه وي در بمبئي در اواسط سال 1347ق هديه نموده است.

2. ديباچه ديوان، از شاعر، ص 2 و 3؛

3. غزليات از الف تا ياء، که با ديباچه با عنوان ديوان ستاک به چاپ رسيده است (ص 4ـ176)؛

4. تقريظ ديوان طلعت از آقا شيخ عبد الرضا شيخ العراقين نجل آيت‏الله شيخ جعفر کاشف‏الغطاء، به فارسي و به نظم و نثر (ص 175ـ176)؛

5. قصائد و قطعات و رباعيات با عنوان «تثمير ستاک» و با صفحه‏شمار جديد (ص1ـ45)؛

6. مختصري از سوانح عمري طلعت، از باني طبع کتاب (ص 46ـ49)؛

7. چند غزل ديگر از طلعت و مطالبي به نظم و نثر در عشق و قال و خواب
(ص 50ـ58)؛

8. بقية غزليات (ص 59ـ64)؛

9. فهرست اسامي کساني که باني چاپ اين کتاب شده و قبل از طبع آن خريده‏اند در (ص 1 و 2) و پس از آن عده‏اي از زردشتيان که قبل از چاپ کتاب را پيش خريد نموده‏اند. (ص 1ـ5).

10. اصلاحيه‏اي با عنوان «ابتداي ملحقات» (ص 6).

آغاز: بسمله.

  حمد و ثناي معدد مر کردگاري را    کو آفريد از صنع خود ما لا يرا و ما يرا

نوع خط: نستعليق، کاتب: محمدعلي طباطبايي نائيني (صفي‏نيا)، تاريخ کتابت: شوال 1346ق مصادف با فروردين 1357ش و اپريل 1928م، به اهتمام:
به مباشرت آقا ميرزا کريم شيرازي، محل چاپ: هندوستان؛ بمبئي، مطبعه: مظفري، تاريخ: شوال 1346 قمري مطابق فروردين 1307 خورشيدي اپريل 1928 ميلادي، تعداد صفحه‏ها: 175+64+6؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور: 21. (نسخة ش: 133).

 

98. باغچه عيش انشايی

از: مولوي عبد الله متخلص به عيش

موضوع: ادبيات فارسي، منشآت، کتاب درسي؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: رساله‏اي که مولف آن را براي يادگيري نونهالان دبستان دانش‏آموزي از منشآت خود به نظم و نثر فراهم آورده است.

آغاز: خدايا خداوندا به واحدانيت و يکتايي ذات تقديس مآب بي‏عديم.

نوع خط: شکسته نستعليق، کاتب: منشي محمد شريف خوشنويس بهرامي اياز رقم، تاريخ کتابت: ذکر نشده، توضيح: بفرمايش حاجي عبدالاحد و حاجي ملا حامد تاجران کتب مالک کتابخانة احدي در کابل، چاپ سوم، محل چاپ: پاکستان؛ وزيرآباد، مطبعه: ذکر نشده، تاريخ: 1378ق 1959م، تعداد صفحه‏ها: 80+28؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور: 27. (نسخة ش: 134).

 

99. ديوان نعمت خان عالی

از: دانشمند خان نعمت خان عالي شيرازي

موضوع: ادبيات فارسي، ديوان‏ها؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: کليات اشعار شاعر است با تخلص «عالي» شامل غزليات به ترتيب حروف تهجي و رباعيات و قصائد و قطعات.

آغاز: بسمله.         تمامي يابـد از مصـراع بسـم الله ديـوان‏هـا

                        ببين کز مدّ اين ابروست زيب روي عنوان‏ها

نوع خط: نستعليق، کاتب: ذکر نشده، تاريخ کتابت: ذکر نشده، توضيح: از انجام نسخة حاضر گويا برگ‏هايي افتاده است، محل چاپ: هندوستان؛ لکهنو، مطبعه: نول کشور، تاريخ: ذکر نشده، تعداد صفحه‏ها: 246؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور: 19. (نسخة ش: 135).

 

   100. حقائق المعارف

از: شيخ سعد الدين احمد انصاري معروف به شيخ قدوس منوري

موضوع: عرفان و اخلاق؛ زبان: فارسي

کتابشناسي: کتاب مفصلي به نظم در بيان مقارع و حقائق توحيدي و مواعظ، مولف در آن اغلب کلمات حضرت پيامبر| و آيات قرآني را ذکر و با اشعاري يه شرح و توضيح آن پرداخته است. اين کتاب بدون فصل‏بندي و باب‏بندي است و در عنوان هر قطعه شعر، آيه يا حديثي را ذکر نموده و بعد به نظم به ترجمه و شرح آن پرداخته است.

آغاز: بسمله. نزل کلامه بعبده بل هو قرآن مجيد في لوح محفوظ سبحان الله العظميم. نور الله کلام العاشقين بنور جماله و عزز الله کلام العارفين بغزت وصاله.

نوع خط: نستعليق، کاتب: غلام صديق ولد حاجي سلطان محمد قوم تاجک در 71 سالگي، تاريخ کتابت: 15 رمضان 1390ق، ‌توضيح: کتاب صفحه عنوان ندارد و گويا داشته و از نسخة حاضر افتاده است، محل چاپ: افغانستان؛ غزنه، ‌مطبعه: ذکر نشده، تاريخ: 1390ق، تعداد صفحه‏ها:362؛ اندازه: 16*24؛ تعداد سطور: 17. (نسخة ش: 136).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 شماره خبر : 220    مشاهده : 2187     انتشار : 11/4/1392        آرشيو چاپ های سنگی         آرشيو همه اخبار


   نظرات کاربران :

نام و نام خانوادگی : *  
نظرات : *

(حداکثر 900 کارکتر)

 
کارکتر تايپ شده :  
   

shahab-news.com

استفاده از مطالب با ذکر منبع و درج لینک اینترنتی بلامانع است.

برنامه نويسی : ايمن ديتا