نقدی بر تحقیق مجله میراث شهاب

  امروز شمسی

از اینکه با نظراتتان ما را راهنمائی می کنید، سپاسگذاریم ، از انتهای مطلب با ثبت نظرات و پیشنهاداتتان ما را در ادامه این راه یاری کنید
  آرشیو مجلات  آرشیو مجلات   فراخوان مقالات  فراخوان مقالات   تماس با ما  تماس با ما   گالری تصاویر  گالری تصاویر   ارسال مقالات  ارسال مقالات   صفحه اول  صفحه اول  

  خبرهای برگزيده
شناسایی و معرفی دست خط های شیخ حر عاملی موجود در مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک
تفسیر کتاب الله و نسخه های آن
دو مرآة الکمال به كوشش: محمدعلی عیوضی
رساله در تعلیم اصول خط شمـــس‌الــدّیــن محمّــــد فطـــابی تبریـــزی
قطعاتِ مولانا کاتبی تُرشیزی(م 839ق)
کتاب‌شناسی حضرت زینب(ع)
سبـــعۀ سيّــــاره هفت‌بند در جواب هفت‌بند كاشی
انتشار ميراث شهاب شماره 72-73 ويژه تابستان و پاييز 1392
سفرنـامه حجـاز و عتبـات
پير تعليم ***صد و ده استقبال از قصيده شينيه خاقاني***
اولين مستدرک صحيفه سجاديه
ضرورت تدوین کتاب شناسی‌های موضوعی
گزارش سفر به مسکو و سنت پترزبورگ
نامه‌هاي هنـد

  آخرين اخبار
فال نامه رباعیات ابوسعید ابوالخیر
سندی در قرائت قرآن از: مصطفی قاری
دستنوشته­ هایی دربارۀ حضـرت مهدی(عج) موجود در كتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره)
شـــــرح نُسَــــخ یادداشت دوم: كهن ترین نسخه احتجاج طبرسی
فهرست ترجمه­ های فارسی آثار سید مرتضی (ره)
كتاب­شـناسی و مقاله شناسی نظریه «صرفه»
رســـالة «نيّات الحج»
كتابشــــــناسی تقیّـــــه
نمونه ای موردی از: تقیۀ عالمی امامی در دمشق قرن دهم با ادعای پیروی از مذهب فقهی شافعی
اجازات شیخ أعظم مرتضی انصاری
  پربيننده ترين اخبار
  اوقات شرعی



  ارسال خبر به ما : چاپ

نقدی بر تحقیق

رسالۀ أربعون حدیثاً به زبانِ عربی و در احادیثِ معتبرۀ شیعه توسّطِ علّامه محمّد تقی مجلسی رحمه الله نگاشته شده است، جنابِ فاضلِ محقّق علی صدرائی خوئی زید عزّه این رساله را تحقیق نموده و در اوّلین شماره از میراث حدیث شیعه آن را منتشر ساخته اند، در تحقیقِ ایشان ما 12 نکتۀ قابلِ نقد یافتیم که به ذکرِ آن ها و تصحیحشان می پردازیم..

   بسم الله الرحمان الرحیم وإیَّاه نعبد وإیَّاه نستعین
اللَّهم صلِّ علی محمَّد و آل محمَّد و عجِّل فرجهم و العن عدوَّهم
«نقدی "أربعون حديثاً"، تألیف "علّامه محمَّد تقی مجلسی اصفهانی رحمه الله"، تحقیق "علی صدرائی خوئی"، منتشر شده در "میراث حدیث شیعه، ص103 تا ص140"»
چندی پیش که خدای کریم توفیقَم داد تا کتابچه یِ چهل حدیثِ مرحوم علّامه یِ خَبیر فقیه کبیر محدِّث بصیر شیخ محمَّد تقی مجلسی رحمه الله را ترجمه کنم، در اَثناء ترجمه به چند نکته در موردِ تحقیقاتِ فاضلِ ارجمند آقای علی صدرائی خوئی دامت توفیقاته برخوردم که آن ها را در 12 شماره خلاصه کرده و پاسخ هائی بر آن آورده ام که در زیر می آید.
1. در مقدّمۀ کتاب آمده است محمّد تقی بن المجلسی، ولکن محقّق ارجمند علی الظاهر زعمشان بر آن بوده است که المجلسی شهرت خانوادگی ایشان بوده و نام پدر مجلسی اوّل در اینجا ساقط شده است، پس در معقوفین آورده است: محمّد تقی بن [المقصود علی] المجلسی.
می گویم: اگر این گونه گمان کرده اند اشتباه نموده اند همانطور که محدّث نوری رحمه الله در خاتمة المستدرک، ج2، ص173 می فرمایند: ... العالم الجلیل المولی محمّد تقی ابن الورع البصیر المولی مقصود علی المتخلّص فی أشعاره بالمجلسی، فصار لقباً لذریّته و سلسلته العِلِّیَّة...
2. در حدیث اوّل گفته شده: و بالأسانید عن الطبرسی... إلخ؛ که مقصود صاحب تفسیر مجمع البیان است، ولکن آدرس داده شده است به امالی شیخ الطائفة رحمه الله.
می گویم: حقّ این بود که ابتداءاً آدرس از (تفسير مجمع البيان، ج1، مقدّمة الكتاب، ص32) داده می شد.
3. در ذیلِ حدیثِ اوّل بیان شده که: و فی معناه ما رواه الصدوق فی الصحیح عن الأصبغ بن نُباتة عن أمیر المؤمنین علیه السلام؛ ولی مصدری در پاورقی برای آن ذکر نشده.
می گویم: حقّ این بود که مصدرِ این حدیث در (الأماليّ للشيخ الصدوق رحمه الله، المجلس التسعون، ص615، ح1) یافت شده و ذکر می شد.
4. و نیز در ذیلِ حدیثِ دوّم می گوید: و رواه الصدوق بطُرُقٍ کثیرة، بل هو من المتواترات، عند الخاصَّة و العامَّة، مع قطع النظر عن متنه الفصیح، و معناه الصریح؛ الَّذی لا یصدر إلّا من معدن الرسالة و الخلافة؛ ولکن هیچ گونه مصدری در پاورقی ذکر نشده است.
می گویم: حقّ این بود که مصدر این حدیث (كمال الدين و تمام النعمة، ج1، باب ما أخبر به أمير المؤمنين عليّ بن أبي طالب علیهما السلام من وقوع الغيبة بالقائم الثاني عشر عجّل الله فرجه من الأئمَّة علیهم السلام، ص289، ح2) داده شده و نیز مصادر زیر:
برخی از مصادر خاصّه: الغارات، ج1، ص89؛ الغيبة للنُّعمانيّ رحمه الله، ص136، ح1 (قطعة منه)؛ شرح الأخبار للمغربيّ، ج2، ص369، ح732؛ الخصال، ج1، ص186، ح257؛ خصائص الأئمَّة علیهم السلام للشريف الرضيّ رحمه الله، ص105؛ الإرشاد للشيخ المفيد رحمه الله، ج1، ص227؛ الأمالي للشيخ المفيد رحمه الله، المجلس التاسع و العشرون، ص247، ح3؛ نزهة الناظر و تنبيه الخاطر للحلوانيّ رحمه الله، ص56، ح40؛ الأماليّ لشيخ الطائفة رحمه الله، المجلس الأوَّل، ص20، ح23؛ روضة الواعظين و بصير المتعظِّين، ج1، ص10 (قطعة منه)؛ أعلام الدين في صفات المؤمنين للديلميّ رحمه الله، ص85.
برخی از مصادر عامّه: الفائق في غريب الحديث للزمخشريّ، ج2، ص10 (قطعة منه)؛ كنز العُمَّال، ج10، ص262، ح29391؛ فيض القدير شرح جامع الصغير للمناويّ، ج6، ص383 (قطعة منه)؛ تفسير الرازيّ، ج2، ص192 (قطعة منه)؛ تاريخ بغداد للخطيب البغداديّ، ج6، ص376؛ تاريخ مدينة دمشق لإبن عساكر، ج50، ص251 (قطعة منه)؛ الجوهرة في نسب الإمام عليّ و آله علیه وعلیهم السلام، ص83؛ تاريخ اليعقوبيّ، ج2، ص205؛ التذكرة الحَمْدونيَّة لإبن حَمْدون، ج1، ص67، ح90؛ حياة الحيوان الكُبرى للدميريّ، ج2، ص530 (قطعة منه)؛ مطالب السؤول في مناقب آل الرسول علیه وعلیهم السلام لمحمَّد بن طلحة الشافعيّ، ص245؛ ينابيع المودَّة للقُندوزيّ، ج1، ص87، ح34؛ غريب الحديث لإبن قُتَيبة الدينوريّ، ج1، ص354 (قطعة منه)؛ الزاهر في معاني كلمات الناس لإبن الأنباريّ، ص134 (قطعة منه)؛ لسان العرب، ج1، ص404 (قطعة منه)؛ تاج العروس للزُّبيديّ، ج2، ص5 (قطعة منه)؛ قوَّت القلوب لأبي طالب المكِّيّ، ج1، ص242؛ إحياء علوم الدين للغزاليّ، ج1، ص122؛ شرح نهج البلاغة لإبن أبي الحديد المُعتزليّ، ج18، ص346، الخطبة 134.
5. در ذیل حدیث چهارم آمده: و رواه البَرقی فی الصحیح، عن هشام بن سالم، عن أبی عبد الله صلوات الله علیه؛ و رُوِیَ فی الصحیح عن لیث المرادیّ عنه سلام الله علیه؛ و رواه العامَّة فی صحاحهم أیضاً؛ ولی مصدری در پاورقی ذکر نشده.
می گویم: حقّ این بود که مصدر صحیح هشام بن سالم در (المحاسن، ج1، كتاب مصابيح الظلم، ص250، باب اليقين و الصبر في الدين، ح265) و مصدر صحیح لیث مرادی در (المحاسن، ج1، كتاب مصابيح الظلم، ص246، باب اليقين و الصبر في الدين، ح247) و برخی از مصادر عامّه نیز ذکر می شد.
برخی از مصادر عامّه: مصنَّف إبن أبي شيبة، ج7، ص226، ح7؛ مصنَّف عبد الرزَّاق، ج11، ص129، ح20114؛ شعب الإيمان للبيهقِّيّ، ج7، ص363، ح10592؛ تاريخ مدينة دمشق لإبن عساكر، ج54، ص227؛ الإصابة في تمييز الصحابة لإبن حَجَر، ج1، ص689؛ الفتاوي للسبكي، ج1، ص56؛ مجمع الزوائد، ج1، ص57؛ المُعجم الكبير للطبرانيّ، ج3، ص266، ح3367؛ التخويف من النار للدمشقيّ، ص52؛ كنز العُمَّال، ج13، ص351، ح36988؛ تفسير الرازيّ، ج1، ص123؛ تفسير القرآن العظيم لإبن كثير، ج2، ص298؛ الدرُّ المنثور للسيوطيّ، ج3، ص162؛ تفسير الآلوسيّ، ج9، ص167؛ أُسد الغابَة لإبن الأثير، ج1، ص346؛ السيرة الحلبيَّة، ج2، ص405.
و نیز می گویم: البتّه در نسخه ای که ما از کتابِ شریفِ محاسِن در دست داشتیم روایت از "اسحاق بن عَمَّار" می بود، و لکن مرحوم شیخِ صدوق رحمه الله -در معاني الأخبار، ص187، باب معنى الإسلام و الإيمان، ح5- این روایتِ شریف را از "هشام بن سالم" روایت کرده است
6. در حدیث ششم تصریح شده که: فی الصحیح عن بُرَید العِجلیّ... إلخ؛ ولکن در پاورقی مصدر داده شده به عُدَّة الداعی لإبن فهد الحلّی رحمه الله، حال آنکه در عُدَّده الداعی خبر مُرسله و با ذکر: رُوِیَ عن العالم علیه السلام، أنَّه قال:... إلخ؛ آن را نقل کرده است.
می گویم: حقّ آن بود که روایت را در مصدری بیابد که راوی آن بُرَید بن معاویة العِجلی بوده و سند آن صحیح باشد که همان (الكافي، ج2، كتاب الإيمان و الكفر، ص53، باب حقيقة الإيمان و اليقين، ح2) است.
7. مصدر حدیث هشتم ذکر نشده و فقط ارجاع به شمارۀ سوّم از مجلّۀ علوم حدیث داده شده.
می گویم: بهتر این بود که ابتداء مصدر حدیث (الكافي، ج2، كتاب الإيمان و الكفر، ص352، باب من آذى المسلمين و احتقرهم، ح8) ذکر شود سپس این کلام بیان شود.
8. در مورد حدیث پانزدهم گفته شده: لم یرد بهذا اللفظ خبر فی الکتب الأحادیث. نعم، ورد فی معناه أحادیث منها ما فی ثواب الأعمال... إلخ.
می گویم: بهتر این بود که علی الأقلّ محقّق ارجمند به جای: لم یرد بهذا اللفظ فی الکتب الأحادیث؛ می نوشتند: لم نعثر علیه؛ زیرا با اندک تتبّع در "وسائل الشیعة/ أبواب مقدّمة العبادات، باب (18) استحباب الإتیان بکلّ عملٍ مشروعٍ رُوِیَ له ثوابٌ عنهم علیهم السلام" که مظانّ ورودِ آن حدیث است به این حدیث دست می یافتند... علی أیّ حالٍ با کمالِ احترامی که برایِ این فاضل ارجمند داریم این را عجله ای از جانبِ ایشان در نظر دادن می دانیم؛ عصمنا الله و إیّاه من زلل الأقلام...
و نیز می گویم: مصدر صحیحه (إقبال الإعمال، ج2، الفصل الثامن، ص627) و مصدر حسنه کالصحیحه (الكافي، ج2، كتاب الإيمان و الكفر، ص87، باب من بلغه ثوابٌ من الله على عملٍ، ح1) می باشد.
و سیّد ابن طاوس رحمه الله -بعد از ذکرِ این حدیث- مطلبی می نویسد –که ترجمه یِ آن می شود-: «... و یافتیم این حدیث را در اصلِ هشام بن سالم رحمه الله، [که آن را روایت کرده] از امام صادق علیه السلام».
شيخ الطائفة الطوسی رحمه الله در فهرست، ص493، رقم 782 می نویسد: «هشام بن سالم: له أصل. أخبرنا ابن أبي جيد، عن محمّد بن الحسن بن الوليد، عن محمّد بن الحسن الصفّار، عن يعقوب بن يزيد و محمّد بن الحسين بن أبي الخطّاب و إبراهيم بن هاشم، عن ابن أبي عمير و صفوان بن يحيى، عن هشام بن سالم. و رواه أحمد بن محمّد بن عيسى، عن علي بن الحكم، عن هشام ابن سالم. و أخبرنا جماعة، عن أبي المفضّل، عن حميد، عن أبي العبّاس عبيد الله بن أحمد بن نهيك، عن ابن أبي عمير، عن هشام». که بر همگان روشن است که این ها اسنادی صحیح فوق حدّ استفاضه است.
و نیز می گویم: مصنّف رحمه الله -در روضة المتَّقین، ج1، ص454- مطلبی می نویسد –که ترجمه یِ آن می شود-: «... این [روایت] را کلینیّ در [حدیثِ] حسن به واسطه یِ ابراهیم بن هاشم که [احادیثِ] او مانندِ صحیح است روایت کرده است. با وجودِ اینکه همانا ظاهر این است که کلینیّ این حدیث را از کتابِ ابن ابی عُمَیر و یا هشام بن سالم یا از هر دو کتاب نقل کرده است -همانگونه که از تَتَبُّع ظاهر می شود- و برایِ من به واسطه یِ تَتَبُّع علمِ عادی حاصل شده است، با وجودِ اینکه آن را بَزَنطیّ و برقیّ و ابن عیسی در [حدیثِ] صحیح روایت کرده اند، بلکه این [حدیث] -همانگونه که از تَتَبُّع ظاهر می شود- از متواتراتِ معنوی است، از [امام] ابو عبد الله علیه السلام [روایت شده است] که آن حضرت فرمودند: "كسى كه ثوابى را بر عملی بشنود و آن را به جا آورد، آن ثواب را می برد، اگر چه چنان كه به او رسيده نباشد"، و از محمَّد بن مَروان [روایت شده است] که گفت: از [امام] ابو جعفر علیه السلام شنیدم که می فرماید: "كسى كه ثواب بر عملی از خدا به او برسد و آن عمل را به اميد آن ثواب انجام دهد، [آن ثواب را] به او می دهند، اگر چه حديث چنانچه به او رسيده نباشد"، و سیِّدِ عالمِ عامِل [علیّ] ابن طاوس در این معنی احادیثی را روایت کرده است که آن ها را از اصول [یعنی: کتاب هائی که در عصرِ ائمّه علیهم السلام راویانِ حدیث از احادیث اهل بیت علیهم السلام تصنیف نمودند] اخذ کرده است، و در نزدِ ما در محاسنِ بَرقیّ اخباری است، که [بعضِ] از آن ها صحیح است، بلکه جماعتی از اصحابِ ما بر آنْ نقلِ اجماع کرده اند».
و لمزيد الإطِّلاع، فليُراجَع: مرآة العقول، ج8، ص112 إلى ص120.
و نیز مرحوم آشتیانی قدّس سرّه در -بَحر الفَوائِد، ج5، ص27- سَنَدِ این حَدیث را صَحیحه دانِسته.
9. بعد از حدیثِ 26 آمده است: و رُوِیَ فی معناه أخبار متواترة مذکورة فی الکافی و غیره؛ ولی در پاورقی جناب محقّق هیچ گونه مصدری ارائه نداده اند.
می گویم: حقّ این بود که (الكافي، ج2، كتاب الدعاء، ص466 إلى ص596) را ذکر نمایند.
10. در حدیث 28 آمده است: و فی روایةٍ: إنَّ من فعل ذلک فهو من أصفیاء الله؛ و در حاشیه محقّق محترم گفته است: لم تجد حدیثاً بهذه العبارة، نعم فی البحار نقلاً عن کنز الکراجُکی: رُوِیَ عن أبی جعفر الباقر علیه السلام، أنَّه قال:... إلخ.
می گویم: اگر مقصود محقّق تمام حدیث باشد که اشتباه است از ایشان زیرا روایتِ اوّل در مصادر متعدّده از مصادرمان همچون (الكافي، ج2، كتاب الدعاء، ص467، باب فضل الدعاء و الحثّ عليه، ح6) یافت می شود، ولکن در مورد روایتِ ثانی، کلامِ حقّی را فرموده اند، اگرچه این طریق نقل در امثالِ هدایة الأُمَّة شیخ حُر عاملی رحمه الله نیز فراوان است، و مقصود امثال همان روایت است که محقّق محترم در پاورقی ذکر نموده اند.
11. در حدیث 29 مصدر داده شده است به فلاح السائل.
می گویم: همان ایرادی که در موردِ مصدر دادنِ ایشان به عُدَّة الداعی گفتیم در اینجا نیز جاری است، با این فرق که این حدیث سیّد بن طاوس از مشیخۀ حسن بن محبوب روایت کرده است؛ پس باید دقّت می شد در صحیحه بودن سندِ روایتِ، تا اسنادِ صحیح برای آن یافت می شُد که همان (الكافي، ج2، كتاب الدعاء، ص470، باب إلهام الدعاء، ح8) است؛ و نیز در موردِ ادامۀ کلامِ مصنّف که فرموده: «و فی معناه أخبار کثیرة» هیچ مصدری ارائه نکرده، که حقّ این بود مصدر داده شود به (الكافي، ج2، كتاب الدعاء، ص469، باب أنَّ الدعاء يَرُدُّ البلاءَ و القضاءَ).
12. و همچنین حدیث 31 که مصدر مکارم الأخلاق ذکر شده است.
می گویم: و این در حالی است که مصادرِ متقدّم این حدیث (كتاب الزهد، ص77، باب البكاء من خشية الله، ح207)، و (الکافي، ج2، كتاب الدعاء، ص482، باب البُكاء، ح6) بودند که سندِ کافی حسن کالصحیح و سند کتاب الزهد صحیحه است، پس می باید کتاب الزهد مصدر داده می شد.
و آخر دعوانا أن الحمد لله ربِّ العالمین.
علی عزیزپوریان بروجردی
هشتم صفر المظفَّر 1436 هـ ق
سالروز وفات زعیم عالیقدر حوزه های علمیّه یِ عالَمِ تشیُّع حضرت علّامه آیت الله سیّد ابو القاسم موسوی خوئی رضوان الله تعالی علیه - قم مقدّسه

 شماره خبر : 334    مشاهده : 707     انتشار : 3/9/1394        آرشيو مجله میراث شهاب         آرشيو همه اخبار


   نظرات کاربران :

نام و نام خانوادگی : *  
نظرات : *

(حداکثر 900 کارکتر)

 
کارکتر تايپ شده :  
   

shahab-news.com

استفاده از مطالب با ذکر منبع و درج لینک اینترنتی بلامانع است.

برنامه نويسی : ايمن ديتا